ΣΤΗΝ ΜΝΗΜΗ ΟΣΩΝ ΥΠΕΦΕΡΑΝ ΓΙΑ ΤΟ ΟΡΑΜΑ

ΜΙΑΣ ΚΑΛΛΙΤΕΡΗΣ ΖΩΗΣ ΣΤΗΝ ΠΑΤΡΙΔΑ ΜΑΣ

Copyright PAu 2-001-963
Γιώργης Χολιαστός

ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΧΟΛΙΑΣΤΟΥ

ΟΙ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΕΣ ΕΛΛΗΝΙΔΕΣ ΚΟΥΜΟΥΝΙΣΤΡΙΕΣ

(Τα περιστατικά και τα επί μέρους στοιχεία έχουνε παρθεί από το γράμμα της Καίτης Ζεύγου προς τον ΟΗΕ,της 8-10-1950)

Η Ιστορία δε γίνεται επιστήμη παρά όταν οι άνθρωποι έχουν θελήσει να διευθύνουν καθαρά την Ιστορία τους.
Χέγκελ, Φιλοσοφία της Φύσης

Από τον αληθινό αντίπαλο παίρνεις άπειρο θάρρος.
Φ. Κάφκα,Τα μπλε τετράδια

Η ΓΙΑΓΙΑ Η ΜΑΜΑΛΙΝΑ

Οι αριθμοί δε φτάνουν να μετρήσω,
Το ένα μου παιδί σκοτώθηκε στην Αλβανία.
Αχ! Το “ένα” όταν πεις, τους αριθμούς τους είπες όλους
όπως όταν λέμε “ρόδι” έχουμε τα σπόρια του όλα πει.

Το άλλο το σκότωσαν οι Γερμανοί.
Καθάριζα χόρτα για το μεσημεριανό του όταν μου το ‘πανε.
Τα’ αποκαθάρισα,τα έπλυνα,τα έβρασα.
και το μονοπάτι επήρα για την άλλη γειτονιά.
Ήξερα κει εν’ άρρωστο παιδί,φίλο του γιου μου.
Του τα ;δωσα.
Τι να μετράς; Οι αριθμοί δε φτάνουν να μετρήσεις ως το δύο.

Το τρίτο μου το σκότωσε το απόσπασμα γιατί μιλούσε
για λευτεριά και για δημοκρατία.
Μ’ ένα μαντήλι πήρα λίγο από το αίμα του
κι έβαψα εν’ άσπρο κρίνο στην αυλή.Από τότε
κόκκινοι ως τα σήμερα μαθαίνω
πως βγαίνουνε οι κρίνοι στην αυλή μου.

Μου μένει ένα στερνό παιδί.
Το ψάχανε γιατί έκανε αντάρτης κι έπρεπε
γι αυτό,λέει,να πεθάνει.
Και με βασάνιζαν ενενηντάχρονη για να τους πω πού κρύβεται.

Δεν άνοιξα το στόμα μου.
Φυλακή με βάλανε ισόβια (ισόβια..
ως και τις λέξεις βασανίζουνε..)
Και είμαι σίγουρη πως όσο και να ψάξουνε
ποτέ τον γιο μου αυτόν δε θα τον βρούνε.Γιατί πονετικά
σαν μάννα που αληθινά φροντίζει για το γιο της
σπόρο στη μήτρα πάλι-μέσα μου-τον έβαλα.

ΜΑΡΙΑ ΤΣΑΛΜΑ

Αν γυμνωνόμουν,οι συντρόφισσες θα βλέπανε
να ‘ναι με μαχαιριές σημαδεμένο το κορμί μου όλο.

Ζωγράφισα στον τοίχο του κελλιού μου μια γυναίκα
με ίδια σημάδια στο κορμί σαν τα δικά μου
και λέω πως καθώς εγώ,έτσι και κείνη τάχα
έχει χηρέψει από τους Ιταλούς,
οι Γερμανοί τα δυο παιδιά της έχουνε σκοτώσει,κι η ίδια
ήταν γραμμένη στο ΕΑΜ γι αυτό και τηνε πιάσανε.

Και κάποια νύχτα τη σηκώσανε στις δύο
τη δέσαν σ’ ένα ξυλοκρέββατο και λίγο λίγο
τηνε τρυπούσανε με τα μαχαίρια τους φωνάζοντας
σε κάθε νέο χτύπημα:”Λαϊκή δημοκρατία”
δυνατά.

Και χαίρομαι γιατί αυτήνε-τη ζωγραφισμένη-
να τη σκοτώσουν οι φασίστες δεν μπορούν
όπως εμένα θα σκοτώσουνε σε λίγες μέρες-γιατί
μετά ‘πο τα βασανιστήρια
με δικάσανε εις θάνατον.

ΑΜΑΛΙΑ ΓΑΛΑΤΣΗ

Το αεροπλάνο αποτελείται από ένα σύστημα πτερύγων και από μία λέμβο που ονομάζεται άτρακτος,και που είναι προσαρμοσμένη στο σύστημα πτερύγων.Στην άτρακτο μέσα υπάρχουν τα όργανα χειρισμού του αεροπλάνου,και κάτω απ’ αυτήν το σύστημα προσγειώσεως.Οι κινητήρες και οι έλικες τοποθετούνται στην πρώρα του αεροπλάνου,εκατέρωθεν αυτής,εντός των πτερύγων.

Όλα τα ξέρω για τ’ αεροπλάνα.
Μου τα ‘λεγε ο αδερφός μου.
Αεροπόρος.‘ου άρεσε αυτό
κι εγώ τον άφηνα να μου τα λέει.

Έπεσε στην Αλβανία.

Ο άλλος μου αδερφός και ο πατέρας μου κρεουργήθηκαν
από οργανώσεις παρακρατικές.
Η γιαγιά μου,η αδερφή μου και η νύφη μου,εκτελέστηκαν
από τις ίδιες οργανώσεις.
Τρεις γυναίκες,τρεις άντρες
ξεπαστρεμένοι.

Σωστό ξεκλήρισμα. ι εγώ
από στρατοδικείο δικασμένη δεκαπέντε χρόνια
γιατί δεν αποκήρυχνα ιδέες
που όλοι αυτοί για κείνες εσκοτώθηκαν.

Δυο χρόνια είμαι μέσα.Θέλω άλλα δεκατρία.

ΤΣΙΡΟΓΙΑΝΝΗ

Με πιάσανε οι χωροφύλακες γιατί κατέβασα
την αμερκάνικη σημαία απ’ το σχολείο της γειτονιάς.

Για ημέρες μ’ είχανε στη φάλαγγα.
Μετά με πιάσαν με το βούρδουλα.
“Ώσπου να κατουρήσεις αίμα!”,μου ‘λεγαν.
αι κατούρησα αίμα.

Ο άντρας μου έπεσε στο Μέτωπο.
Το σώμα του δε βρέθηκε.
Φρουρός αιώνιος έμεινε της λευτεριάς.

Εμένα με δικάσανε ισόβια.

ΑΝΝΑ ΣΤΑΜΑΤΑΤΟΥ

Και που ζω
γιατί;
Ως και τα βασανιστήρια που μου κάνουν,σκέφτομαι
ότι κι αυτά κανένα νόημα δεν έχουν,και πως τίποτα
καλό δε φέρνουν σε κανέναν.
Άστοχα.

Να! Τώρα,στις δέκα,θα ‘ρθουν να με πάρουνε.
Θα βάλουν πάλι μες στο φύλο μου ένα ρόπαλο
και θα με βιάζουν να βαδίζω έτσι.
Στις δέκα.
Ότι ο ήλιος δε θα βγει είναι πιθανότερο
παρά ότι αυτοί δε θα ‘ρθουν.

Τρία παιδιά έχασα.Δύο
μου τα πήραν τα γερμανικά αποσπάσματα.Το τρίτο
έπεσε στο Μάλι-Μάδι. Κι εγώ
πέφτω εδώ κάθε μέρα,κάθε ώρα,
όπως το χέρι που κρατάει εν’ άνθος
κομμένο από μια σπαθιά κάθε φορά
μηχανικά πέφτει.

ΜΑΡΙΑ ΜΑΥΡΟΜΑΤΙΔΟΥ

Τη μέρα που με πιάσαν τέλειωσε η ζωή μου-στη φυλακή
τα υπόλοιπα τα χρόνια μου θα ζήσω.
Όμως αγωνίστηκα’
έκανα κείνο που στο μερτικό μου έπεφτε
για να ‘ρθει η λευτεριά στον κόσμο.

Ο κυρ-Γιώργης μου ‘λεγε:”Μπορεί ποτέ
ν’ αφήσουνε στους ρώσους οι αμερκάνοι την Ελλάδα;”
Πόσο κοντά έβλεπε ο κυρ-Γιώργης..
Εγώ δεν ήξερα
ρωσίες κι αμερικές-ήξερα μόνο
πως πρέπει οι άνθρωποι να ζούνε λεύτεροι
και τώρα και μετά και πάντα. Και όχι μόνο
οι άνθρωποι της Ελλάδας ή δεν ξέρω ποιου
κράτους από τα τόσα που εφτιάξανε,μα όλοι
όλης της γης οι ανθρώποι.
ΤΓι να ‘λεγα όμως στον κυρ-Γιώργη;Αυτός-καλή του ώρα-
μόνο στον μπεζαχτά είχε το νου του.

Τη μέρα που με πιάσαν τέλειωσε η ζωή μου.
Και ειμ’ ευτυχισμένη.
Κι η φυλακή παράδεισος-γιατί τι άλλο
παρ’ η εκτέλεση του υπέρτατου καθήκοντος
κάνει τον άνθρωπο ευτυχισμένον;

Είχα έναν άντρα μια φορά.
Κι είχα ένα γιο.

Μια μέρα
στην ατοχή
στο μπλόκο
στην πλατεία
ένας κουκουλοφόρος ύψωσε το χέρι και τους έδειξε.

Τώρα μαζί και με τους δυο στον τόπο είμαι
που ζωντανούς δεν ξέρει ή πεθαμένους παρά μόνο
τιμή
αξιοπρέπεια
και καθήκον.

ΜΑΡΙΑ ΖΩΓΟΥ

Όταν ο Άρης βγήκε στο βουνό
ως και τις πέτρες εξεσήκωσε
και πόδι φασιστών να τις πατήσει δεν ανέχονταν.

Ο ένας μου γιος κι ο αδερφός μου ήτανε δυο λεβέντες
από τους τόσους που ακολούθησαν τον Άρη.
Χαθήκανε μαζί του,

Ενίκησε ο φασισμός.
Λοιπόν;
Οι νικημένοι όλοι πρέπει να πεθάνουν;

Μα έτσι αποφάσισε ο Βαν Φλητ. Κι οι υποταχτικοί του
πήραν τις πέτρες που τους κακοπόδιζαν
και χτίσανε μ’ αυτές τη φυλακήν ετούτη
και μέσα της τους ανυπόταχτους εβάλαν.

Μ’ αν εφοβόνταν μια γυναίκα εξηντάχρονη και με φυλάκισαν
γιατί ειν’ ανάγκη να με βασανίζουνε
χτυπώντας με παντού με κείνη τη σανίδα την καρφιά γεμάτη;

Δεν ξέρουν όμως πως από το σουρωτήρι του κορμιού μου
βγήκε ο πόνος
και το μίσος
κι η αιτία του κάθε τι.
Και πως χτυπάνε συνακόλουθα με τη σανίδα
εν’ άδειο απ’ όλα-εν’ άψυχο κορμί
που τους κουράζει μοναχά και τίποτ’ άλλο.

ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΚΟΥΣΑΝΔΡΑ

στις τρεις Ιούλη,τρία χρόνια πριν,η αστυνομία
το Μετοχικό πυρπόλησε,και ύστερα
κουμουνιστές αρχίνησε να πιάνει ότι τάχα
εκείνοι βάλαν τη φωτιά.

Στις δεκατέσσερες Ιούλη πιάσανε κι εμένα.Μαζί
τα τρία μου παιδιά,
πέντε ανήψα μου,
δύο ξαδέρφες μου και τον γαμπρό μου.

Δυο μήνες ύστερα,μονάχη απ’ όλους,ζωντανή έμεινα εγώ,

Ούτε να πονέσω δεν επρόλαβα.

Η Καίτη έκανε παράπονα στον ΟΗΕ.
Της είπα να μη βάλει μέσα τ’ όνομά μου.
Δε θέλω να καλυτερέψει τίποτα για μένα
Τα θέλω τα βασανιστήρια:απομόνωση
σε μικρά κελλιά ένα επί ένα,
ξύλο μέχρι να σπάσουνε τα κόκκαλά μου,
λιτάρισμα,
ξεγυμνώματα,
βελόνες στα νύχια μου,
βραστά αυγά στις μασχάλες.

Θέλω να χαίρωμαι γνωρίζοντας
από τι γλίτωσαν όσοι εχαθήκαν
και να βλέπουνε κι αυτοί από κει που είναι
γιατί δεν πρόλαβα
λίγο και για κείνους.να πονέσω.

ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΣΑΡΑΤΣΗ

Έβλεπε τη φωτογραφία των παιδιών μας
σκοτωμένων
κι έσκαζε στα γέλια.
Είχε τρελλαθεί από τα βασανιστήρια
της Μακρόνησος.Εγώ
κλεισμένη εδώ,δεν το ‘ξερα.
Μου το ‘παν οι συναγωνίστριες
που έρχονταν σακατεμένες από κει.

Η ιστορία μου ειν’ η ιστορία της Ελλάδας.
Τρία παιδιά εγέννησα,
λες ένα για την κάθε μας καταστροφή:Αλβανία,
Αντίσταση,
Εμφύλιος.
Κι έτσι κλεισμένη εδώ,έχω αρχίσει
και λέω πράγματα παράλογα. Και λέω τάχα
πως ειμ’ εγώ η ίδια η Ελλάδα,
ότι τα τρία παιδιά μου είναι
η Αλβανία, η Αντίσταση κι ο Εμφύλιος,
κι ότι ο άντρας μου ο τρελλός είν’ ο λαός μου.

Και πιότερο ταιριάζει στην παραλοή μου
το που ο λαός μου είναι τρελλός
γιατί αν δεν ήτανε-πέστε μου αγάπες μου-
θα τα ‘βαζε με τέσσερα θεριά ολομόναχος-
γερμανοϊταλούς κι αγγλοαμερκάνους;

ΕΛΕΝΗ ΜΠΟΥΡΜΗ

Ένα πατέρα κι έναν αδερφό θρηνώ εγώ-
αυτών μονάχα ο Τρούμαν εδογμάτισε το θάνατο.

Και ντρέπομαι να βγω μπροστά σε κείνους
που δε θρηνούν τη ρίζα και τα κλώνια μα και τ΄άνθια τους.

Γι αυτό-αχ πόνε μου-
στο δάσος μέσα της πατρίδας μια ιτέα
κλαίουσα έχω γίνει και θρηνώ σαν να τα γέννησα
όλα τα δύστυχα παιδιά
που κόπηκαν ακάρπωτα κι αμύριστα
μ’ ελληνικό μαχαίρι που το κράταγε
χέρι αμερκάνικο.

ΓΑΡΥΦΑΛΙΑ ΔΟΥΝΑ

Χωρίσανε στα δύο την ψυχή μου’γερμανοί από τη μια
και στρατοδίκες έλληνες από την άλλη.
Και πήραν τα κομμάτια της-τα δυο αδέρφια μου.

Να τους μισήσω μη μου ζητάτε.
Να τους λυπηθώ ναι.
Ούτε όταν τα καλώδια μου εφαρμόζουνε
και με περνάν με ρεύμα-ούτε τότε
κατάρες ή βρισιές δε βγαίνουν απ’ το στόμα μου-οι φωνές μου
πόνου φωνές-ανθρώπινες είναι μονάχα.

Ξέρετε
μάλιστα
φορές φορές τους λέω ευχαριστώ
γιατί όσο πιο μεγάλο το κακό που κάνουν
τόσο πιο θεριεμένα κι άγρια θα ‘ρθουν τα καλά
που τόσοι όπως εγώ για κείνα υποφέρανε:
η πανανθρώπινη ελευτεριά
η ειρήνη η παγκόσμια
η Ανθρωπιά.

ΑΝΘΟΥΛΑ ΠΑΛΗΚΑΡΙΔΟΥ

Με βιάσανε μπροστά στα δυο παιδιά μου.
Μπροστά μου εκτελέσανε τον άντρα και τον αδερφό μου.
Δυο μέρες ύστερα απ’ τις εκτελέσεις
με καταδίκασαν σε θάνατο
Είναι γιατί με λυπηθήκαν τάχα ή γιατί νομίζουνε
ότι ο θάνατος κακό θα ‘ναι για μένα κάτι;

ΜΟΣΧΩ ΞΑΝΘΟΥ

Μ’ έχουν μερόνυχτα άϋπνη και με χτυπάνε.
Δεν ξέρω πια τι πιο πολύ πονάει-
το ξύλο;η αϋπνία;

Κι ενώ με βασανίζουνε,ανοίγει η πόρτα ξαφνικά
και μπαίνει κάποιος που μ’ αρπάζει
από τα χέρια εκείνων που με δέρνουνε
με ρίχνει πάνω σ’ ένα στρώμα
και με βιάζει.
Μετά σειρά έχει άλλος..κι άλλος..

Το κορμί μου κατάμαυρο.
Το στήθος μου ρημαγμένο’η δεξιά του ρόγα
κρέμεται κομμένη.‘ο φύλο μου όχι μια
παρά πολλές πληγές αιματηρές.

Τους τελευταίους βιασμούς δεν τους θυμάμαι
γιατί αμέσως μόλις με ξαπλώσουνε
πριν απ’ αυτούς βρίσκει ευκαιρία ο ύπνος
και αυτός πρώτος με παίρνει.

ΕΙΡΗΝΗ ΛΙΑΚΑ

Την ευχαρίστηση έχω σε πόσους άντρες δώσει!
Όλοι οι χαφιέδες της Ασφάλειας
και οι σπιούνοι της Αμάγκ
περάσαν από πάνω μου,
Αν ήμουν πόρνη θα ‘χα τώρα θησαυρίσει.

Είμαι τυχερή, μου λένε; γιατ’ είναι όμορφη, αλλιώς
θα ‘χα πεθάνει τώρα.

Πως είμαι όμορφη το ξέρω-κουμουνιστικό άσχημο
τίποτα δεν υπάρχει.-όλες μας είμαστ’ όμορφες εδώ.

Τέλος,
απ’ τα πολλά τα σπέρματα που δέχτηκα ,κάποιο
δέθηκε μέσα μου και γέννησα εν’ αγόρι.
Τώρα εκείνο βρίσκεται σε κάποιο ίδρυμα
κι εγώ εδώ να με χτυπάν και να με βασανίζουνε
και να με βιάζουν όποτε τους κάνει κέφι.

ΠΕΠΗ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ

Να κλαίει βέβαια κανείς είναι γελοίο
αφού αξία καμμία δεν κακοπαθαίνει
ούτε αφανίζεται.
Κι αξία δεν υπάρχει πια καμμία-όλες τους,
όπως κι εμάς,
αφού τις βασανίσαν πρώτα,τις εκτέλεσαν.

Μπορείς να κλάψεις για καλό κάτι που υπάρχει
και συ να το ‘χεις δεν μπορείς.Όμως
υγεία,ηθική,τιμιότητα,ανθρωπιά και λογική
πάνε πια.

Μία κανονικότητα μονάχα μένει γεγονότων
κάθε ημέρα ίδιων:ξύλο στις δέκα,
φάλαγγα το απόγεμα,και το βράδυ
κατάβρεγμα με κρύο νερό.
Και σήμερα σαν ν’ άργησαν-
Ε! Φρουροί!..

ΧΡΥΣΟΥΛΑ ΓΚΙΤΗ (δεκαεξάχρονη)

Περίμενα σαν Άνοιξη το γάμο μου
που όλα μου τα κλαριά μ’ άνθη θα γέμιζε.
να χύσω μες στα πέταλά τους της ψυχής μου το άρωμα
να ευωδιάσει η Πλάση.

Αντίς γι αυτό με βιάσανε.
Κι ως και οι ρίζες μου ξεράθηκαν.

ΜΑΓΔΑΛΗΝΗ ΤΣΙΝΑΒΟΥ

Είμ’ έγκυος.
Χτες το εκατάλαβα.
Αν ζήσω ως τότε θα ‘χω ένα παιδί.

Τον καιρό που το ‘πιασα μια παρέα χίτες με γλεντούσε.
Έξω τα δέντρα λάμπανε τότε-σαν να ‘χε πάντα μόλις βρέξει-
και τα λουλούδια εφάνταζαν με ζωηρότερα
χίλιες φορές από άλλοτε τα χρώματα στο πρόσωπό τους.
Όλα έξω τότε ήταν ολοκάθαρα,
γιατί τη βρώμα όλη
στη φυλακή την είχανε μαζί τους οι βιαστές φερμένη
και την αδειάζαν μέσα μου με τα χοντρά όργανά τους.

Να ‘ταν από την τόση βρώμα να ‘βγει κάτι αγνό
όπως από την κόπρο το λουλούδι!
Να ‘ταν να βγάλω εν’ αγνό παιδί!..μα πώς
με τέτιο ένα τέρας-όποιο-για πατέρα;

Π.ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΔΟΥ

Όπως ο κλέφτης ένα σπίτι διαλέγει νσ διαρρήξει
και την πόρτα του με εργαλεία
ειδικά της δουλειάς του
προσπαθεί μάταια ν’ ανοίξει,γιατί εκείνη
αντιστέκεται και δυσανασχετεί
έχοντας στο νου της
αντίς τα εργαλεία ετούτα
το κλειδί που για κείνηνε φτιαγμένο είναι,και ο κλέφτης
χολωμένος και ανυπόμονος βρίσκεται
γιατί τον κεντρίζει
το πάθος ή η ανάγκη της κλοπής κι η λεία η εύκολη,επειδή
ερημικό και άδειο το σπίτι είναι,
και τέλος
με μια κλωτσιά στην κλειδαριά
την πόρτα ανοίγει,

έτσι και μένα ο βιαστής με παίδεψε
ώσπου (φόβο μην έχοντας αυτός κανένα)
απαυδισμένος,
σαν ο αδικημένος ιδιοκτήτης να ‘τανε,
με μια γροθιά
μ’ έκαμε συντρίμμια.

ΣΟΦΙΑ ΚΩΦΟΥ

“Πουτάνες!Εδώ κυβερνάει ο Γκρήνσγουολντ!”
Αυτή την κραυγή άκουγα
Δεμένη στα κάγκελλα του κρεββατιού
που πάνω του με βιάζανε-δεμένη
με ανοιχτά χέρια και πόδια σαν το γράμμα χι,
κάτι παράξενο κι αταίριαστο στο χώρο μέσα που τα γράμματα
κι ό,τι μαζί τους φέρνουνε ειν’ αποδιωγμένα.

Ο βιαστής όλη τη νύχτα δούλευε απάνω μου
σαν μανιακός ερευνητής που όλες τις εφευρέσεις του
εκείνη τη νυχτιά τις έκανε και κείνη
την ίδια τη στιγμή,συνεπαρμένος,τις εφάρμοζε.

Πώς έπιασα παιδί έτσι;
Δεν είναι άδικο να πιάνεται παιδί-που θα πει άνθρωπος-
όντας τα πόδια μόνο της γυναίκας ανοιχτά
ενώ η ψυχή της μένει πιο απ΄το κλείσιμο κλειστή;

Στα χέρια μου ως στα σήμερα
δυο χρόνι ύστερ’ από το βιασμό
φαίνονται τα σημάδια καθαρά
που τα σκοινιά γύρω τους κάνανε.

“Πουτάνες” ήμαστε οι φυλακισμένες κουμουνίστριες.Γκρήνσγουολντ
εν’ από τ’ αμερικάνικα τ’ αφεντικά.

ΒΙΚΤΩΡΙΑ ΡΑΠΤΙΔΟΥ

Ο κόσμος γυρίζει γύρω
σπρωγμένος απ’ τον πόθο του άντρα για γυναίκα.
Όλα τα κακά από κει ξεκινάνε.Γι αυτό οι φόνοι
γι αυτό οι υποκρισίες,
οι πόλεμοι,
το χρήμα.

Δεν κατηγορώ τους βιαστές μου λοιπόν.
Κατηγορώ κείνο που έτσι τους έπλασε-
αυτό που έπλασε και τη γυναίκα έτσι αρνητική,
έτσι ανυπόταχτη στις αντρικές ορέξεις
που η ίδια αυτή γεννάει.

Μ’ ένα λόγο τη ζωή κατηγορώ
και στρατοδίκης γίνομαι σκληρός και τη δικάζω
κι εις θάνατον επτάκις-όσοι κι οι βιαστές μου
την καταδικάζω
Κι η ίδια εγώ αυτή μου την απόφαση
στο θάνατο περνώντας θα εκτελέσω
χαρίζοντας στο χάρο το κορμί μου.Επιτέλους
άλλοι δε θα με διαλέξουνε,παρά εγώ
τον εραστή μου ελεύθερα διαλέγω.

ΓΛΥΚΕΡΙΑ ΤΣΟΥΤΣΟΥΛΑ

Υπάρχει τίποτα χειρότερο απ’ το να ‘σαι σκλάβος
και ν’ αποζητάς τη λεφτεριά
και να βασανίζεσαι γι αυτό απ’ το πρωί ως το βράδυ,ώσπου
η μέρα να ‘ρθει να εκτελεστείς;
Κι υπάρχει τίποτα χειρότερο απ’ το να σου ‘χουν
όλους σκοτώσει τους δικούς
γιατί να φέρουν θέλανε την ανθρωπιά στη γη;

Κι όμως υπάρχει-ναι-κάτι χειρότερο.Είναι
να υπομένεις τη σκλαβιά
λέγοντας “ναι” όταν “όχι” πρέπει
θάβοντας έτσι μέσα σου βαθιά
την ιερή ανταρσία που βογγάει εκεί κλεισμένη-την ανταρσία
που μόνο αν ξέσπαζε θα σε λευτέρωνε.

Εγώ έκανα την ανταρσία μου. Και λεφτερώθηκα.
Εσείς;

ΧΡΥΣΑΝΘΗ ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΥ

Ομαδικοί βιασμοί-δεκαπέντε γυναίκες
στον προθάλαμο,στρωματσάδα.
Τ‘ι άλλο να πω;
Τι άλλο να δω;
Τι να υποφέρω άλλο;
Πού αλλού να φτάσω
βγαλμένη από τα σύνορα του εαυτού μου
για να φωνάξω δυνατά και να μ’ ακούσεις;

Πατερούλη!
Άπλωσε το χέρι σου και κατά την Ελλάδα.
Και μην αγγίσεις τίποτα αν δε θες-αν δεν το επιτρέπει
το συφέρο του σοσιαλισμού.
Μόνο άπλωσε το χέρι σου και κατά την Ελλάδα-ο ίσκιος του
θα φτάσει για να διώξει τους βρυκόλακες
που μες στον ψεύτικο ύπνο τους λουσμένοι
το λαιμό μας γυμνώνουνε και μας δαγκάνουν έναν έναν.

Σε λίγο πατερούλη,αν δεν το κάνεις,
θα έχεις γειτονιά σου μιαν Ελλάδα βρυκολάκων και σιγά σιγά
Ευρώπη μία βρυκολακιασμένη-αν πατερούλη
τώρα δεν κάνεις κάτι.
Και τότε πατερούλη πάει ο σοσιλισμός-πάει να πει
πάει τ’ ανθρώπου η ευτυχία.

ΔΙΗΓΗΣΗ ΜΕΤΑΝΙΩΜΕΝΟΥ
ΒΑΣΑΝΙΣΤΗ

α. ΓΙΑ ΑΘΗΝΑ ΤΣΙΑΝΤΙΚΟΥ

Εβδομήντα χρόνων ήτανε η Αθηνά ‘σαντίκου.
Τηνε ξεγυμνώσαμε,της περάσαμε φάλαγγα
κι αρχίσαμε να τη χτυπάμε με κοτρώνες πέτρες:
“ποιος θα σηκώσει τη μεγαλύτερη”
στοιχηματίζαμε.

Την κλείσαμε στην απομόνωση έτσι ματωμένη και γυμνή,
πήγαμε απόξω το δεκαπεντάχρονο αγγόνι της
και κει το βασανίζαμε να μας ειπεί
με ποιον μαζί έγραφε συνθήματα στους τοίχους.
Ελέγαμε πως η γιαγιά του
θα το δασκάλευε να μαρτυρήσει.Μα εκείνη
μ’ αδύναμη απ’ την εξάντληση φωνή,”μη αγόρι μου”
του φώναξε,”μη μαρτυρήσεις τίποτα
και πάρεις πατριώτες στο λαιμό σου”.

Την εκτελέσαμε το ίδιο βράδυ.

β. ΓΙΑ ΚΑΣΤΑΝΙΔΟΥ

Της Καστανίδου της τρυπήσαμε τα χέρια της με πρόκες
που όταν λίγο τις εσπρώχναμε
ούρλιαζε κείνη από τον πόνο.
“Είσαι κουμουνίστρια;”
“Ναι!”
“Αποκηρύσσεις;”
“Όχι!”
Της βάλαμε μια γάτα στην κυλόττα της μέσα.
Αίμα έτρεξε στους μηρούς της.
Όταν για λίγο η γάτα ηρεμούσε,τη λογχίζαμε.
“Αποκηρύσσεις;”
“Όχι!”
Πήγα και το δεκατετράχρονο έφερα παιδί της.
Το έβαλα να γονατίσει εμπρός της και του κάρφωσα
μες στα στα μηνίγγια το μπιστόλι μου.
Όταν αυτή το είδε:
“Μη σε νιάζει παιδί μου.
Κι αν πεθάνεις δε θα καταλάβεις τίποτα.
Ενός λεπτού υπόθεση είναι.
Και σε λίγο έρχομαι κι εγώ.”
Και λιποθύμησε.

γ. ΓΙΑ ΚΥΡΙΑΚΗ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΟΥ

Είχε στην αγκαλιά της τον μικρό της γιο
που της τον άφησε ο άντρας της
εκτελεσμένος απ’ τους γερμανούς για σαμποτάζ.

Με το πείσμα της μας είχε φουρκίσει.

Άρπαξα το παιδί απ’ την αγκαλιά της
(ο Γιάννης κι ο Θωμάς τηνε κρατούσανε)
το ‘βαλα κάτου κι άρχισα
να το ποδοπατώ με τις αρβύλες μου.
Αίμα έτρεξε απ’ το στόμα του.
Πήρα της Κυριακής το δεξί χέρι
και της το ‘σπασα απ’ την ωμοπλάτη.
Οι άλλοι,με κλωτσιές,
της σπάσαν τη λεκάνη.

δ. ΓΙΑ ΒΙΟΛΕΤΤΑ ΤΣΑΜΟΥΤΑΛΙΔΟΥ

Εβδομηνταπεντάχρονη.
Τη φέραμε σ’ ένα κελλί των αντρικών των φυλακών.
Στο διπλανό είχαμε το γιο της που ηρωικά
είχε στο Ελ Αλαμέϊν πολεμήσει.
Ο άλλος γιος της σκοτωμένος απ’ τους γερμανούς.

Εκύτταγε αυτή απορημένη-τι δουλειά
είχε στις αντρικές τις φυλακές μία γυναίκα;

Οι δικοί μας δίπλα
αρχίσανε να βασανίζουνε το γιο της.
Φώναζε κείνος σαν μοσχάρι που το σφάζουνε.
«Τη γνωρίζεις τη φωνή αυτή γρηά πουτάνα;»
Έβγαλε τρομερή φωνή:
“Παιδί μου!..”

Της ρίξαμε λάδι καυτό στο στήθος.
Βάλαμε το χέρι της στον τοίχο.
Το καρφώσαμε ‘κεί
κι αρχίσαμε να τη χτυπάμε…

Μια τελευταία κραυγή κι ο γιος της τέλειωσε.
Γύρισε και με κύτταξε με μι άγρια χαρά:
“Τώρα δε σας μένει τίποτ’ άλλο!”

ε. ΓΙΑ ΜΑΛΑΜΑΤΗ ΓΛΥΚΑΝΤΖΗ

Η Γλυκαντζή,εξηντάχρονη,κι ο άντρας της στην ίδια ηλικία.
Τους βασανίσαμε αποβραδίς και τους πετάξαμε
σ’ ένα ολοσκότεινο κελλί.
Για λίγο στήσαμε αυτί πίσω απ’ την πόρτα.
“το Κόμμα..” ακούγαμε,”ο Σοσιαλισμός..”
“το Κόμμα..η Λευτεριά..η Δημοκρατία..”
και πάλι “το Κόμμα..”

Την άλλη μέρα,μεσημέρι,πήγαμε να τους ανοίξουμε
να συνεχίσουμε.
Ο άντρας ήτανε νεκρός και η γυναίκα του
τον κράταγε στην αγκαλιά της.

ΤΕΛΟΣ ΔΙΗΓΗΣΗΣ ΜΕΤΑΝΙΩΜΕΝΟΥ
ΒΑΣΑΝΙΣΤΗ

ΚΑΛΛΙΟΠΗ ΚΟΥΜΚΑ

Ήμουν αντάρτισσα με το Μάρκο.
Όταν δεν πολεμούσα έγραφα ποιήματα.
Με όλα όσα έγραψα-κι έγραψα πολλά-
τίποτα στον αγώνα δεν επρόσφερα.
Όλα μου τα ποιήματα δεν έφτιαχναν μια σφαίρα
που ένας αντάρτης ρίχνει
στο φασισμόν ενάντια.

Ποιητές!
Αφήστε το μολύβι που γράφει
και πιάστε το μολύβι που σκοτώνει.
Δωστε αλλιώτικο ένα φύσημα στη φλόγα σας-
αλλιώς να κάψει πρέπει.

Ποιητές!
Πυκνώστε τις τάξεις της παγκόσμιας επανάστασης!
Δώστε το αίμα σας για τη δικιοσύνη!
Παλέψτε για τα ιδανικά που τώρα τραγουδάτε-τη λευτεριά
το αίμα κι όχι το μαλάνι θα τη φέρει.

Σας το λέει μια αντάρτισσα
με χαμένο το ‘να μάτι της
και με τα πόδια της σακατεμένα.

ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΣΠΥΡΙΔΑΚΗ

Το αμάρτημά μου:ήθελα δημοκρατία.
Με πιάσαν όταν πήγα για να βρω τα κόκκαλα του άντρα μου
εκεί που τον σκοτώσανε οι χίτες.

Δυο χρόνια τώρα υποφέρω απ’ τα μαρτύρια που μου κάνουνε:
ξύλο,φάλαγγα,λιτάρισμα,κάρφωμα,παλούκωμα.
Δεν άντεξα.Έκανα χαρακίρι να γλιτώσω.
Δεν τα κατάφερα.
Με πήγαν στο νοσοκομείο.”α με γυρίσανε από κει
με μισόκλειστα τα τραύματά μου
την ίδια μέρα
με λιτάρανε όρθια για εφτά ώρες
χωρίς νερό.

ΚΩΣΤΑΝΤΙΝΑ ΚΑΝΤΖΟΥ

Δεν κυττάω δεξιά κι αριστερά μου.
Δεν κυττάω πίσω μου.
υττάω μπροστά.

Έφυγα στο βουνό να μη με πιάσουνε οι Μάηδες.
Όμως με βρήκανε,με πιάσανε,
με φέραν στην πλατεία της Καστοριάς
και μ’ έβαλαν για ώρες να κρατώ στα χέρια μου
τα κομμένα του γαμπρού μου και του θείου μου κεφάλια
που λίγο πριν είχαν σκοτώσει.
Τη νύχτα μ’ έριξαν σ’ ένα θεοσκότεινο δωμάτιο
πετώντας από πίσω μου στο πάτωμα τα δυο κεφάλια..
Νυχτέρεψα μαζί τους.

Τα θυμάμαι ολ’ αυτά όπως τις παιδικές
αβέβαιες καταστάσεις και συμβάντα
που λες μπορεί και να μην έγιναν καθόλου.

Κυττάω μπροστά.
Και βλέπω γύρω μου παιδιά χαρούμενα.
Και βλέπω να ‘χουν όλ’ οι άνθρωποι μερίδιο
στην ευτυχία.
Και προσπαθώ στο νέο κόσμο μου να ξεχωρίσω
σύνορα ανάμεσα σε κράτη
και σύνορα δεν υπάρχουν.
Ανοίγω ένα λεξικό της νέας παγκόσμιας κοινωνίας και ψάχνω
στο γιώτα για να βρω “ιδιοκτησία”
αι δεν υπάρχει.
Ψάχνω για εκμετάλλευση,το ίδιο.
Βλέπω στο βήτα για βασανιστήρια,τίποτα.

Κι είμαι περήφανη που η ευτυχία θα ‘ρθει όχι απ’ αυτούς
που τώρα έξω απ’ το κελλί μου περιμένουν να με βιάσουνε
αλλ’ από με που βασανίζομαι αντίς να υποταχτώ
της δυστυχίας την αλυσίδα
με την υποταγή μου στρεώνοντας.

ΑΝΝΑ ΑΜΠΑΤΖΗ

Πενήντα χρόνων,φυματική,με οξείς ρευματισμούς.
Τη μέρα που με πιάσανε ως τ’ άλλο πρωί με βασανίζανε.
Μ’ αφήσανε λιπόθυμη μες στο κελλί μου.
Οι αρβύλες από κάτω έχουν προκαδούρα.
Ο λαιμός μου είναι πιτσιλωτός απ’ τα σημάδια της..
Την τρίτη μέρα
μου βγάλαν τα μαλλιά τραβώντας τούφα τούφα.
Τα μαλλιά,να ξέρετε,είναι καλά ριζωμένα-
δύσκολα βγαίνουνε.
Και “μουγγή” αν με φωνάζουν είναι που με μια δαγκωματιά
μου κόψανε τη γλώσσα. Ολ’ αυτά
γιατί εφώναζα συνθήματα του ΕΑΜ.

Την όγδοη μέρα έβαλαν στα νύχια μου καρφίτσες
και μου ‘βγαλαν τα δόντια με τανάλια.
Τη μέρα την εντέκατη αποφασίσαν με κλωτσιές
από τη μια ως την άλλη άκρη να με πάνε του διαδρόμου.
Αποτέλεσμα:τρία πλευρά σπασμένα.

Ύστερ’ απ’ ολ’ αυτά με ρώτησαν:”αποκηρύσσεις;”
Τους ζήτησα μολύβι για να γράψω την απάντηση.
Την έγραψα.
Μια τελευτΑία κλωτσιά μ’ έστειλε στο κελλί μου.

Δυόμισυ χρόνια τώρα έτσι.

ΟΛΓΑ ΗΛΙΑΔΟΥ

Δεμένη πίσω από αυτοκίνητο ένα που ‘τρεχε
με σέρναν.
Άλλοι τροχοί τώρα.
Ελαστικοί και γρήγοροι.Όχι αργοί,
σιδερένιοι του μεσαίωνα.

Μα όσο κι αν γρήγορα παν οι φασίστες πάνω σε τροχούς
από το σοσιαλισμό δε θα ξεφύγουν.
Θα τους πιάσει να τους δέσει στο δικό του άρμα
και το μεγάλο του όχι θα τους πει
όπως εγώ τους είπα το δικό μου όχι-τ’ όχι
της Όλγας Ηλιάδου,
της εργάτριας από την Κοκκινιά,που εκατάφερε
να υψωθεί ως το ύψος του Ανθρώπου.

ΚΑΛΑΡΗ ΧΡΥΣΗΙΔΑ

Ο πατέρας μου ήτανε στρατηγός.
Εθνικός ήρωας.Μπιζάνι,Βουλγαρία,ό,τι εκαταπιάστηκε
το ‘βγαλε πέρα νικηφόρα,
Το δεκάξη έγινε υπουργός Εθνικής Άμυνας.

Τους αρέσει να με βασανίζουν
με στεφάνι στο κεφάλι και με φάλαγγα.
Με δίκασαν δύο φορές για “αντεθνική δράση”.
Και τις δυο με καταδίκασαν σε θάνατο.
Μπορεί να μ’ εκτελέσαν και τις δυο φορές
και να μην πέθανα.Γιατί αλήθεια
το δέντρο του σοσιαλισμού που μέσα μου
πολύνθο κι όλο ζωή φουντώνει,
το χώμα ανάμεσα στις ρίζες του
να το αποχωριστεί δε γίνεται.
Αυτό το χώμα είμαι.

ΝΑΣΗ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ

Πολιομυελίτιδα πάσχω,
Με ό,τι όμως δεν έχω στο κορμί μου πεθαμένο
είμαι κουμουνίστρια.
Παράλυτα τα πόδια μου.Οι βασανιστές μου
με κουβαλάνε σέρνοντάς με απ’ τις μασχάλες
όταν η ώρα φτάνει των βασάνων μου.
Τους είναι πιο εύκολο παρά να με κλωτσάνε-
κορμί με δίχως τόνο
είναι βαρύ πολύ .

Στεφάνι,βγάλσιμο νυχιών,
κάθισμα σε πάγο,κάψιμο στήθους..
Μόνο τα πόδια μου δε βασανίζουν γιατί έτσι,
νεκρά από την αρρώστια,δε θα τους λογάριαζαν..

Όπως και η ψυχή μου δεν τους λογαριάζει.
Από περηφάνεια αυτή.

ΠΩΣ ΠΕΘΑΙΝΑΝ ΟΙ ΚΟΥΜΟΥΝΙΣΤΡΙΕΣ

α. ΣΤΑΘΟΥΛΑ ΛΕΒΕΝΤΗ

Απ’ τα παράθυρα γύρω τριγύρω
τη βλέπανε οι άλλες οι γυναίκες,
σαν του θανάτου ο Χορός να ήσαν.
Η Πλάση όπου να ‘ναι θα ξυπνήσει.
Γεμάτος νιες χαρές και νιες λαχτάρες
ετοιμαζόταν ο ήλιος ν’ ανατείλει.
Το Χτες βαθιά χαμένο μες στη νύχτα
και γιορτινό το Σήμερα ερχόνταν.
Νυστάζοντας ακόμα οι στρατιώτες
στέκανε στην αυλή παραταγμένοι.
Της φυλακής ανοίγει η μέσα πόρτα
και βγαίνει από μέσα η Σταθούλα.
Και δυο στρατιώτες πίσω της ερχόνταν
που αμέσως πήγανε κοντά στους άλλους
τις λεπτομέρειες για να κανονίσουν
“της εκτελέσεως της κρατουμένης”.
Εστάθηκε για λίγο η Σταθούλα,
εκύτταξε τριγύρω τις γυναίκες
μες στα καγγελωτά τα παραθύρια,
κι έσυρε μια φωνή στριγγιά του Άδη
που όλες τις κόλασες μέσα της κλειούσε
και τουτουνού και όποιου άλλου Κόσμου.
Κατόπι ένα τραγούδι αρχινάει
και το χορό μονάχη ξεκινάει:
“Έχε γεια καϋμένε κόσμε..”

Πίσω της δέσανε τα χέρια,κι όρθια
τη σπρώξαν και τη στήσανε στον τοίχο.
Και πριν τα όπλα τ’ άδικο ξεχύσουν
αυτά τα λόγια η Σταθούλα λέει:
“Συντρόφισσες!Όποια πεθαίνει για το Κόμμα,πεθαίνει για τη λευτεριά. Κι όποια πεθαίνει για τη λευτεριά,ζει αιώνια. Καλήν αντάμωση συντρόφισσες.”

β. ΙΣΜΗΝΗ ΣΙΔΗΡΟΠΟΥΛΟΥ

Στολίστηκε,γλυκά,λουλούδια πήρε,
και τα πετούσε προς τα παραθύρια
“για λευτεριά” φωνάζοντας συνέχεια,
“για λευτεριά συντρόφισσες πεθαίνω”.

Την πιάσαν και τη στήσανε στον τοίχο.
Αυτή ‘χε ακόμα στο κουτί καλούδια
και τα πετούσε προς τα παραθύρια.
Και πριν του “πυρ” τη διαταγή ν’ ακούσουν
στα πόδια της ερίξαν οι στρατιώτες
ακίνητος ο στόχος τους για να ‘ναι.
Και δίνοντας,και τη γλυκειά στο στόμα
τη λέξη “λευτεριά” κρατώντας πάντα,
έφυγε από τον κόσμο μας η Ισμήνη
και στον αιώνιο κόσμο της επήγε.

γ. ΓΕΩΡΓΙΑ ΠΟΛΥΓΕΝΟΥΣ

Δεκαεφτάχρον’ ήταν η Γιωργία.
Είχε γενέθλια τη μέρα κείνη.
Μαθήτρια του γυμνασίου ακόμη
κι ευώδιζε σαν λούλουδο δροσάτο.
Στη φλόγα της ζωής μια σπί.θα ήταν
και μια οπτασία ολόφεγγη,λες κιόλας
πως ήταν απ’ τα γήινα λυτρωμένη.
Κι είπε με τη βελούδινη φωνή της:
“Συντρόφισσες!
Παλέψαμε να κάνουμε τ’ όνειρό μας αλήθεια.Δεν τα καταφέραμε.Γρήγορα θα το κάνουν άλλες κι άλλοι.
Συντρόφισσες!
Μιας και θα πεθάνει κανείς μια μέρα,ας πεθάνει για το μοναδικό αγαθό-τη λευτεριά!”

Και κει απάνω,ως το ‘θελεν ωραία
έπεσε η συντρόφισσα Γιωργία.

δ. ΒΑΡΒΑΡΑ ΚΕΛΑΣΙΔΟΥ

“Αγρότισσα” οι συντρόφισσες τη λέγαν.
Γιατί αλήθεια και αγρότισσα ήταν.
Και με της γης τα λόγια όλο μιλούσε.
Κι έλεγε:” Κουμουνίστρια έχω γίνει
γιατί κι εγώ για κόνισμά μου έχω
μες στης ψυχής τα βάθη ένα δρεπάνι”.

Γελούμενη επρόβαλε στην πόρτα
Εστάθηκε στη μέση της πλατείας
και σαν σε θεάτρου να ‘τανε τον κύκλο
το χέρι άπλωσε σαν όπως σπέρνουν
κι είπε τα λόγια ετούτα ένα ένα:
“Αν δε ρίξει ο ουρανός νερό,το στάρι δε γίνεται συντρόφισσες. Κι αν εμείς δε χύσουμε το αίμα μας,κουμουνισμός δε γίνεται-ψωμί δεν έχει.Είμαι περήφανη που δίνω τη ζωή μου για το λαό μας.”

Κι αλήθεια,έσπερνε την ώρα εκείνη.

ε. ΔΗΜΗΤΡΑ ΚΟΡΤΔΑΛΗ

Πρώτα τον αδερφό της φέραν έξω,
ράκος σωστό από τα βασανιστήρια.
Ύστερα και τη Δήμητρα εβγάλαν.

Πιστάγκωνα δεμένη.Λίγο οι δυο τους
μείνανε δίπλα δίπλα,σαν ζευγάρι
που στο ζυγό του μαρτυρίου δεμένο
οργώνει το χωράφι που εντός του
της λευτεριάς ο σπόρος θα θεριέψει.

Μ’ ένα κυρτό σπαθί,εκεί,μπροστά της,
του αδερφού της πήραν το κεφάλι.
Τ’ άσκυφτο εκείνη όρθωσε δικό της:
“Είδατε συντρόφισσες; Η ζωή είναι ένα τίποτα. Εκείνο που μετράει είναι η λευτεριά!.”
Κι όταν στο απόσπασμα μπροστά εστάθη
“Πεθαίνω για κείνο που πιστεύω”
πρόλαβε δυνατά μονάχα κι είπε.

στ. ΜΑΙΡΗ ΛΕΟΝΤΙΑΔΟΥ

Τα τελευταία λόγια της:
“Αν είναι να χορτάσει ο κόσμος ψωμί όπως δεν το χόρτασα εγώ,ας πάει και το δικό μου το κορμί.”

ζ. ΕΛΛΑ ΣΒΩΡΟΥ

Της φιλοσοφίας φοιτήτρια.
Στέγνωσε τα γυαλιά της τα σπασμένα
κι είπε με μια φωνή γεμάτη νεύρο
που ‘λεγες πώς και μέταλλο ένα τέτιο
βγαίνει απ’ αυτό το αδύνατο κορμάκι;:
“Συντρόφισσες!
Η Γλυκερία,η Νίκη κι η Θαϊς θα εκτελεστούνε χωρίς το δικαστήριο να ‘χει στοιχεία εναντίον τους.Ο βασιλικός επίτροπος είπε στη δίκη ότι “δε χρειάζονται στοιχεία,αρκεί να οσφραινώμεθα ότι είναι ένοχοι”.
Συντρόφισσες,πεθαίνω όχι για να μη σκέπτωνται έτσι οι βασιλικοί επίτροποι,κι ούτε μόνο για να μην υπάρχουν βασιλικοί επίτροποι.Πεθαίνω για να μην υπάρχουν δικαστήρια συντρόφισσες.Ας μη λυγίσει καμμιά σας στην τέτιαν ώρα της. Καλύτερα ο θάνατος με το κεφάλι ψηλά,παρά το σούρσιμο στο χώμα.”

η. ΓΙΑΓΙΑ ΒΑΪΤΣΑ

Η γιαγιά Βαϊτσα,εξηντάχρονη,
πιάστηκε γιατ’ ήταν τα παιδιά της
στο βουνό αντάρτες με τον Άρη.
Εστράφηκε στους δύο φύλακές της
και στό απόσπασμα που έτοιμο ήταν:
“Φονιάδες,όταν ήτανε να πολεμήσετε τους γερμανούς,μου καθόσαστε στην Αθήνα καλοπερνώντας.Τώρα τα βάζετε με τις γρηές ψοφίμια. Και πάλι όχι μόνοι σας μα με τις πλάτες των αφεντικών σας των αμερκανών.Α! Και να ‘μουνα είκοσι χρονώνε,σας το λέω,δε θα γλίτωνε κανείς σας από μένα.Μα και τώρα…”
Και όρμησε στο απόσπασμα.

θ. ΜΑΡΙΑ ΡΕΠΑ

Δεκατετράχρονη. Κλειστό μπουμπούκι.
“Βαμμένη” ο επίτροπος την είπε.
Τίτλος τιμής!Βαμμένη!Που σημαίνει
σε λευτεριά,σε δίκιο,πρωτοπόρα!

Όταν τη στήσανε κι αυτήν στον τοίχο
ο επικεφαλής πάει και της λέει:
“Επειδή είσαι νέα,το δικαστήριο αποφάσισε να σου χαρίσει τη ζωή,αν υπογράψεις δήλωση έστω και τώρα”.
Και η Μαρία περήφανα του λέει:
“Μη χάνεις τα λόγια σου φίλε.Προχώρα! Κάτι θα χρησιμέψει και το δικό μου αίμα στη λευτεριά.”

Όταν τη χτύπησαν οι δολοφόνοι
δεν έπεσε στο χώμα το κορμί της’
μονο τα ρούχα της σαν ανοιγμένη
από αέρα κάποιονε αμπρέλλα
σαν ροδοπέταλα πέσανε κάτω,
ενώ ζωφόρο άρωμα εκείνη
στη γη μας και στο σύμπαν διαχυνόταν.

ι. ΑΝΝΟΥΛΑ Γ ΚΕΒΡΕΚΗ

Εικοστριώ’ χρονώνε αγγελούδι.
Επήγε μια υπάλληλος γυναίκα
να τηνε φέρει από το κελλί της
για να την οδηγήσει εκεί που ήταν
νεκρό να πέσει το σεπτό της σώμα.

Στον τσιμεντένιο διάδρομο,γεμάτον
ραγίσματα και γούβες και παγίδες,
της υπαλλήλου εσκάλωσε το πόδι
και στο σκληρό τσιμέντο εκείνη πέφτει.
Βογκάει και μορφάζει από τον πόνο.
Η Αννούλα πάει κοντά της,τη σηκώνει,
και με συμπόνια αληθινή και μ’ έγνια:
“Χτυπήσατε”,της λέει,” κυρία Πόλα;”

Στο θάνατό της ύστερα επήγε

ια. ΘΟΔΩΡΑ ΔΑΒΕΤΑ

Τα τελευταία λόγια της:
“Συντρόφισσες,θα τραγουδήσω φεύγοντας ένα τραγούδι που θα τραγουδιέται όσο υπάρχουν άνθρωποι.Εμπρός! Μαζί μου!
Βροντάει ο Όλυμπος!Αστράφτει η Γκιώνα!
Μουγκρίζουν τ’ Άγραφα! Σειέται η ”τεριά!
Στ’ άρματα! Στ’ άρματα!Στον Αγώνα
για τη χιλιάκριβη τη Λευτεριά!,,”

George Holiastos

ΣΤΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΑΕΡΟΔΡΟΜΙΑ.

Η ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΑΥΤΗ ΕΙΝΑΙ Ο ΕΘΝΙΚΟΣ ΑΕΡΟΜΕΤΑΦΟΡΕΑΣ ΤΗΣ FYROM.

Η ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΑΥΤΗ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΜΕΤΑΦΟΡΩΝ ΠΡΟΚΑΛΕΣΕ ΤΗΝ ΔΙΑΜΑΡΤΥΡΙΑ ΤΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΜΕΤΑΦΟΡΩΝ ΤΗΣ FYROM ΠΟΥ ΚΑΤΗΓΟΡΗΣΕ ΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΓΙΑ “ΠΑΡΑΒΙΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΔΙΚΑΙΟΥ”

ΧΑ! ΧΑ! ΧΑ! ΤΙ ΛΕΝΕ ΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ !!!

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ

ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΑ 4 ΧΡΟΝΙΑ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑΣ ΤΟΥ,

ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ HELLENIC NEXUS ΔΙΟΡΓΑΝΩΝΕΙ ΕΚΔΗΛΩΣΗ , ΜΕ ΘΕΜΑ

” ΕΛΛΑΔΑ 2012 : ΟΙ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΠΟΥ ΑΝΑΜΕΝΕΤΑΙ

ΝΑ ΕΠΗΡΕΑΣΟΥΝ ΤΗΝ ΧΩΡΑ ΣΤΑ ΕΠΟΜΕΝΑ ΤΕΣΣΕΡΑ ΧΡΟΝΙΑ “

ΟΜΙΛΗΤΕΣ :

Ο ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ ΦΙΛΙΑΣ

Ο ΗΘΟΠΟΙΟΣ ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΛΗΝΑΙΟΣ

ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ ΤΟΥ HELLENIC NEXUS :

ΛΕΩΝΙΔΑΣ Χ. ΑΠΟΣΚΙΤΗΣ

ΜΑΝΟΣ ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ

ΙΩΑΝΝΗΣ ΠΗΛΙΟΥΝΗΣ

ΧΡΗΣΤΟΣ ΚΑΣΤΑΜΟΝΙΤΗΣ

ΙΩΑΝΝΗΣ ΜΙΧΑΛΕΤΟΣ

——-

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 9 ΜΑΙΟΥ . ΩΡΑ 19:30

ΣΤΗΝ ΑΙΘΟΥΣΑ ΛΟΓΟΥ, ΣΤΗ ΣΤΟΑ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

(ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ 47 , ΑΘΗΝΑ)

—————————————-

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΣΤΟ ΤΗΛΕΦΩΝΟ 210-3236852

ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ (κα ΕΛΙΝΑ ΣΒΟΡΩΝΟΥ)

Η ΚΡΙΣΗ ΤΟΥ ΚΟΣΣΟΒΟΥ

ΚΑΙ ΤΑ ΕΠΑΚΟΛΟΥΘΑ

ΑΘΗΝΑ 2004

ΕΙΣΑΓΩΓΗ (ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ ΘΕΣΗ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑ)

       Το Κοσσυφοπέδιο βρίσκεται στο νότιο τμήμα της Σερβίας, στα σύνορα δηλαδή με την Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας, την Αλβανία και τη Βουλγαρία. Αποτελούσε για χρόνια και αποτελεί μήλο της έριδος μεταξύ Αλβανών και Σέρβων. ιστορικά ανήκει στην Σερβία. Η περιοχή, γνωστή και ως Παλαιά Σερβία πήρε το σημερινό της όνομα από την επική μάχη στην ομώνυμη πεδιάδα, το 1389, όταν τα οθωμανικά στρατεύματα κατέσφαξαν τα σερβικά στρατεύματα με αποτέλεσμα να επέλθει η λήξη της στην μεσαιωνική αυτοκρατορία του χαρισματικού ηγεμόνα Στέφανου Δουσάν. Τη σερβική παρουσία και κινητικότητα στην περιοχή καθώς και την ύπαρξη ιστορικών ριζών την καταμαρτυρούν τα εκατοντάδες μεσαιωνικά μνημεία εκείνης της περιόδου και η ευαισθησία του σερβικού λαού από αυτήν ακριβώς την ιστορική παράδοση που άντεξε στο πέρασμα του χρόνου και φτάνει μέχρι τις μέρες μας.

     Το Κοσσυφοπέδιο αποτελεί όμως και σημαντικό μέρος της ιστορίας του αλβανικού έθνους. Όταν η περιοχή αυτή και γενικότερα η περιοχή των Βαλκανίων κατελήφθη από τους Οθωμανούς, χιλιάδες Αλβανοί έποικοι πλημμύρισαν τις νοτιοδυτικές περιοχές της σημερινής Νέας Γιουγκοσλαβίας. Αυτό συνέβη διότι οι Τούρκοι επιθυμούσαν την εγκατάσταση ισχυρών μουσουλμανικών πληθυσμών ικανών να διαταράξουν την συνοχή των χριστιανικών πληθυσμών των Βαλκανίων. Μετά την υπογραφή της Συνθήκης του Αγίου Στεφάνου το 1878 οι επικεφαλής των αλβανικών κοινοτήτων συγκεντρώθηκαν στην πόλη Πρίζνα σε μια προσπάθεια δημιουργίας οργάνων προστασίας των δικαιωμάτων του αλβανικού έθνους.

     Κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, έγιναν διαπραγματεύσεις μεταξύ των ηγετών της Γιουγκοσλαβίας και της Αλβανίας, του στρατάρχη Τίτο και του Ενβέρ Χότζα όπου εξετάζονταν οι λύσεις για την τύχη της περιοχής μετά το τέλος του πολέμου. Ο Τίτο δελέαζε την Αλβανία ότι θα της παραχωρούσε την περιοχή αρκεί να υπήρχε στήριξη στο κομμουνιστικό μοντέλο που σχεδίαζε. Βέβαια εξετάστηκαν και άλλα ενδεχόμενα, όπως ο διαμελισμός του Κοσσυφοπεδίου και την ενσωμάτωση των περιοχών στη Σερβία, το Μαυροβούνιο και την επονομαζόμενη Δημοκρατία της Μακεδονίας. Τελικά προτιμήθηκε η λύση της περιορισμένης αυτονομίας υπό τον άμεσο διοικητικό έλεγχο της Σερβίας (που κατοχυρώθηκε με το σύνταγμα του 1946), παράλληλα με τη «δορυφοροποίηση» της Αλβανίας στο γιουγκοσλαβικό μοντέλο. Αρχικά υπήρχε μια αστυνόμευση και κάποια μέτρα καταστολής ενάντια στους αλβανικούς πληθυσμούς, τα οποία χαλάρωσαν από το 1966 και μετά οπότε το Κοσσυφοπέδιο έγινε αποδέκτης σημαντικών προνομίων οικονομικής φύσεως. Η προνομιακή μεταχείριση έφτασε στο αποκορύφωμά της στις αρχές της δεκαετίας του 1970, την εποχή των συνταγματικών μεταρρυθμίσεων του Τίτο που οδήγησαν στο αποκεντρωτικό σύνταγμα του 1974. Οι μεταρρυθμίσεις που εφαρμόστηκαν ωφέλησαν πολύ τους Αλβανούς, καθώς αφορούσαν την παιδεία, τον πολιτισμό και την εθνική τους ταυτότητα και είχαν σαν αποτέλεσμα τη δημιουργία μιας αμιγούς και μορφωμένης αλβανικής αστικής τάξης. Ο κίνδυνος προς μια πλήρη αλβανοποίηση της περιοχής άργησε να γίνει αντιληπτός από το Βελιγράδι. Η ξαφνική και παράλληλα ανεξέλεγκτη αφύπνιση του εθνικού αισθήματος των Αλβανών δημιούργησε άμεσο κίνδυνο να περάσει η επαρχία αυτή στον απευθείας έλεγχο των Τιράνων, με περαιτέρω επακόλουθα ακόμη και την απόσχισή της από την γιουγκοσλαβική ομοσπονδία.

     Έγιναν προσπάθειες από τον Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς από το 1988 και μετά οπότε και ανέλαβε την εξουσία της γιουγκοσλαβικής ομοσπονδίας να «διορθωθούν» οι ατέλειες του τιτοϊκού συντάγματος του 1974 ώστε Αλβανοί και Σέρβοι να μπορέσουν να ζήσουν ειρηνικά. Σύμφωνα με τους Σέρβους οι μεταρρυθμίσεις του Μιλόσεβιτς δεν είχαν σκοπό να πλήξουν τα κεκτημένα πολιτιστικά, διοικητικά, κοινωνικά και εθνικά δικαιώματα των Αλβανών του Κοσσυφοπεδίου. Οι προσπάθειες του βέβαια κατευθύνονταν και προς την αποδυνάμωση των αποσχιστικών τάσεων της επαρχίας του Κοσσόβου. Αυτό όμως οδήγησε σε ένοπλο ξεσηκωμό τους αλβανόφωνους της περιοχής, των οποίων ο εθνικισμός για πρώτη φορά έλαβε και θρησκευτικό χαρακτήρα που ανησύχησε ακόμη και τις δυο Δημοκρατίες του γιουγκοσλαβικού βορρά (Σλοβενία και Κροατία) που αναγκάστηκαν να αποδεχτούν τις «διορθωτικές» τροποποιήσεις του Μιλόσεβιτς στο καθεστώς της αυτόνομης επαρχίας. Θέλοντας να εξετάσουμε την κρίση του Κοσσόβου στη συνέχεια παραθέτουμε μια σύντομη αναδρομή της.

     Το Κοσσυφοπέδιο όπως ήδη ειπώθηκε, βρίσκεται εντός των ορίων της Γιουγκοσλαβίας. Είναι μια περιοχή που περιλαμβάνει Σέρβους, Αλβανούς αλλά και άλλες μειονότητες μικρότερης πληθυσμιακής δυνατότητας. Στην περιοχή αυτή υπάρχει μεγάλη παρουσία των Αλβανών, οι οποίοι πολλές φορές έχουν εκφράσει την πρόθεση να ενωθούν με την Αλβανία όπως και οι Αλβανοί των άλλων βαλκανικών περιοχών, π.χ. της Ελλάδας και να δημιουργήσουν τη Μεγάλη Αλβανία. Στην προσπάθειά τους αυτή οι Αλβανόφωνοι του Κοσσυφοπεδίου προχώρησαν σε εξεγέρσεις κατά καιρούς που ζητούσαν ανεξαρτησία.

     Το πρόβλημα του Κοσσυφοπεδίου δεν γίνεται να εξεταστεί από μια μόνο οπτική γωνία. Στοιχεία που προκαλούν την σύγκρουση είναι η εθνική του σύνθεση, ένα πραγματικά ιδιότυπο χαρακτηριστικό, υπάρχει ο ρόλος της θρησκείας που έχει σημαντικό αντίκτυπο στη δομή της κοινωνικής πλειοψηφίας, και φυσικά η οικονομική υπανάπτυξη της περιοχής σε σχέση με τις υπόλοιπες περιοχές και η ανάγκη της ομοσπονδιακής ενίσχυσης, και τελικά η αλληλεπίδραση μεταξύ αυτής της κάποτε αυτόνομης περιοχής και του ομοσπονδιακού κράτους.    

     Τον χειμώνα του 1988-1989 έγινε εξέγερση στο Κοσσυφοπέδιο. Διαδηλώσεις, απεργίες, συγκρούσεις με την σερβική διοίκηση κατέληξαν σε περισσότερα από 135 θύματα. Το Κοσσυφοπέδιο με πληθυσμό 2 εκατ. κατοίκους από τους οποίους το 13.2% είναι Σέρβοι, έγινε πεδίο διεκδίκησης των αιτημάτων των αλβανοφώνων. Οι συγκρούσεις αυτές έχουν σαν αποτέλεσμα την άρση της αυτονομίας της περιοχής και τον έλεγχο από τις Σερβικές αρχές που ανέλαβαν τον πλήρη διοικητικό έλεγχο του Κοσσόβου.

     Τον Σεπτέμβριο του 1991 οι Κοσσοβάροι διενεργούν δημοψήφισμα και κηρύσσουν την ανεξαρτησία του Κοσσυφοπεδίου2. Το Βελιγράδι ανακοίνωσε ότι το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος δεν επηρεάζει το νομικό καθεστώς σε αυτή την περιοχή που ανήκει στην σερβική δικαιοδοσία. Τον Μάιο του 1992 οι Κοσσοβάροι εκλέγουν πρόεδρο τον Ιμπραήμ Ρουγκόβα. Η σερβική κυβέρνηση κήρυξε τις εκλογές παράνομες και μη έγκυρες και κάλεσε τους αλβανόφωνους σε διάλογο, ο οποίος απερρίφθη. Οι Κοσσοβάροι αξιώνουν άλλοτε την επαναφορά της αυτονομίας, άλλοτε την αυτοδιάθεση, την ανεξαρτησία, ακόμη και τη μετατροπή της επαρχίας σε προτεκτοράτο των Ηνωμένων Εθνών, και αρκετά συχνά απειλούν με δυναμική επέμβαση των Τιράνων.

     Το Βελιγράδι που υπέστη τριπλό εμπάργκο λόγω του πολέμου στη Βοσνία, και διεθνή απομόνωση που περιλαμβάνει και έξοδο από τον ΟΗΕ κινήθηκε με μετριοπάθεια σε προσπάθεια διαλόγου με τους Κοσσοβάρους για ενδεχόμενη επαναφορά της αυτονομίας. Η κίνηση αυτή έγινε εξαιτίας πιέσεων διεθνών και εσωτερικών. Το πρόβλημα όμως έγκειται κυρίως στα κενά που αφήνει η Συμφωνία του Dayton καθώς δεν αναφέρεται στο θέμα του Κοσσόβου δίνοντας έτσι περιθώρια αντίδρασης των σκληροπυρηνικών Αλβανοφώνων οι οποίοι δημιούργησαν τον Απελευθερωτικό Στρατό του Κοσσόβου (UCK).  Ο Απελευθερωτικός Στρατός του Κοσσόβου ευθύνεται για σφαγές και αιματηρά επεισόδια εναντίον των Σέρβων, τα οποία πιθανώς προκλήθηκαν ως αντίποινα στις επιχειρήσεις των σερβικών δυνάμεων.

     Βέβαια έγιναν προσπάθειες για τερματισμό των επεισοδίων και  των αποσχιστικών τάσεων καθώς το Βελιγράδι δέχτηκε σαν συνομιλητή του τον Ρουγκόβα. Μεταξύ Ρουγκόβα και Μιλόσεβιτς υπογράφηκε στις 2 Σεπτεμβρίου του 1996 συμφωνία για τον τερματισμό της αποχής των Αλβανοφώνων από τα σχολεία της επαρχίας. Επίσης με το «Μνημόνιο Αμοιβαίας Συμφωνίας» οι δύο ηγέτες αναγνώριζαν, έστω και ανεπίσημα, ο ένας την εξουσία του άλλου. Παρ’ όλα αυτά όμως οι Αλβανόφωνοι δεν φοίτησαν στα σχολεία γιατί απαιτούσαν την εισαγωγή της αλβανικής γλώσσας. Οι κανόνες του μνημονίου δεν εφαρμόστηκαν και το αποτέλεσμα ήταν βία. Διεκδικούσαν πλέον πλήρη ανεξαρτησία και ουσιαστικά τη δημιουργία κρατιδίου που θα ενωνόταν με την Αλβανία. Φυσικά η Σερβία δεν είχε σκοπό να αφήσει αυτή την περιοχή να αποκοπεί από το σερβικό κράτος και να το συρρικνώσει. Ξεκίνησαν λοιπόν πολεμικές επιχειρήσεις έναντι των Κοσσοβάρων του UCK, οι οποίοι θεωρήθηκαν από την σερβική κυβέρνηση ως τρομοκράτες. Οι πολεμικές αυτές επιχειρήσεις προκάλεσαν την επέμβαση των νατοϊκών δυνάμεων υπέρ των Αλβανοφώνων.    

 Ο Πρόεδρος Κλίντον πρόβαλλε τρεις λόγους για αυτή τη νατοϊκή επέμβαση σε βάρος της Γιουγκοσλαβίας3.

Αρχικά, είπε πως θέλησε να επιβεβαιώσει την σοβαρότητα των σκοπών του ΝΑΤΟ (σαν να αποζητούσε το ΝΑΤΟ την αυτοεπιβεβαίωση). Ο δεύτερος λόγος ήταν η προσπάθειά του να προστατέψει τους κατοίκους της περιοχής από τις σερβικές δυνάμεις που είχαν ξεκινήσει πολεμικές επιχειρήσεις στην περιοχή. Ο τελευταίος λόγος ήταν η αποτροπή της αποσταθεροποίησης, η οποία θα επροκαλείτο από τις επιχειρήσεις των σερβικών δυνάμεων σε περίπτωση που οι τελευταίες εκδιώκοντας του αλβανόφωνους θα προκαλούσαν τη δυναμική επέμβαση της Αλβανίας για την προστασία των ομογενών της αλλά και των Σκοπίων τα οποία περιλαμβάνουν μεγάλη αλβανική μειονότητα. Αυτές οι επεμβάσεις θα οδηγούσαν σε μια αποσταθεροποίηση και έναν πόλεμο ανεξέλεγκτο που ίσως έπληγε και τα ελληνικά συμφέροντα στην περιοχή. Οι λόγοι όμως που προέβαλλε ο Κλίντον δεν επιβεβαιώθηκαν και στην πράξη καθώς στην πορεία των βομβαρδισμών οι θέσεις που επλήγησαν ήταν αυτές των στρατιωτών του Απελευθερωτικού Στρατού από λάθη των νατοϊκών δυνάμεων καθώς και πολλοί άμαχοι. Όσο για την αποσταθεροποίηση που προσπάθησαν να αποτρέψουν, ουσιαστικά την δημιούργησαν οι βομβαρδισμοί αφού ακόμη και τα Σκόπια βρίσκονταν σε κατάσταση πολέμου αλλά αποσταθεροποίηση δημιουργήθηκε κυρίως, μετά τον πόλεμο. Αυτό διότι ενισχύθηκαν οι αλυτρωτικές τάσεις των αλβανοφώνων για ένωση με την Αλβανία και με την ελπίδα για περαιτέρω στήριξη από τους δυτικούς. Ο UCK συνέχισε να χτυπά σερβικούς στόχους ακόμη και μετά τον τερματισμό των βομβαρδισμών και ήταν έτοιμος να χτυπήσει και την FYROM μόλις και ο τελευταίος σέρβος φύγει από το Κόσσοβο.

     Η «ανθρωπιστική παρέμβαση» ουσιαστικά πήρε το μέρος ενός εκ των δύο αλυτρωτικών τάσεων χωρίς δυστυχώς να αντιπαραβάλλει στον πόλεμο μια εναλλακτική λύση που θα προσπαθούσε να συμβιβάσει και τις δύο αντιμαχόμενες πλευρές. Το αποτέλεσμα των βομβαρδισμών θα φανεί στο μέλλον, αλλά το σίγουρο είναι ότι το Κόσσοβο θα αποτελέσει εστία ανάφλεξης και αστάθειας στην περιοχή των Βαλκανίων.

     Στις 30 Ιουλίου του 1999 συναντήθηκαν σαράντα ηγέτες στο Σαράγιεβο για να ορίσουν το Σύμφωνο Σταθερότητας. Το Σύμφωνο αυτό λίγα και ουσιαστικά τα περισσότερα έμειναν υποσχέσεις. Τα ποσά για την ανασυγκρότηση της βομβαρδισμένης περιοχής δεν επιδόθηκαν αμέσως στην Γιουγκοσλαβία διότι τέθηκε ως προϋπόθεση η παράδοση του Μιλόσεβιτς. Αντίθετα στο Κόσσοβο επιδόθηκαν τα ποσά που αντιστοιχούσαν. Αυτή η κίνηση δημιούργησε αίγλη στον Απελευθερωτικό Στρατό καθώς κέρδισε αυτό που διεκδικούσε, την ανεξαρτησία της περιοχής. Η αύξηση του γοήτρου του UCK μείωσε το γόητρο των δυτικών καθώς και της Σερβίας και αφήνει το περιθώριο μελλοντικών παρόμοιων καταστάσεων σε βάρος των Σκοπίων ή ακόμη και της Ελλάδας. Το σίγουρο πάντως είναι ότι δόθηκε πλέον ευρύ πεδίο παρεμβάσεων σε μια ευαίσθητη περιοχή της Ευρώπης στις μεγάλες δυνάμεις αλλά και στις περιφερειακές δυνάμεις για να ικανοποιήσουν τα συμφέροντά τους. Τέλος πρέπει να σημειωθεί ότι η ασάφεια των συνόρων μεταξύ Κοσσόβου-Αλβανίας και η δημιουργία ενός συνεχούς αλβανικού χώρου, η νίκη και ανεξαρτητοποίηση μιας μειονότητας μέσα στα όρια ενός εθνικού κράτους, η παρέμβαση των μεγάλων δυνάμεων για την προστασία των μειονοτήτων που δίνει άλλο βάρος και κύρος στον αγώνα τους για ανεξαρτησία αλλά και η προσφορά περιφερειακών δυνάμεων για προστασία των μειονοτήτων των γειτόνων (π.χ. Αλβανία για Κοσσοβάρους και αλβανόφωνους των Σκοπίων, Τουρκία για μουσουλμάνους δυτικής Θράκης) οδηγούν σε επανάληψη ιστορικών γεγονότων της περιόδου παρακμής της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και σε ευρύτερες ανακατατάξεις στα Βαλκάνια και θεαματικές αλλαγές συνόρων.  

ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ

     Σε μια τέτοια κρίση όπως αυτή του Κοσσυφοπεδίου όπου πρόκειται για μια σύγκρουση δύο λαών για την επιβολή του ενός ή του άλλου σε μια συγκεκριμένη εδαφική επιφάνεια πρέπει να παρατεθούν τα στοιχεία εκείνα που συνιστούν την κρίση. Κατ’ αρχήν πρέπει να παρατεθεί το στοιχείο ότι οι Αλβανοί αποτελούσαν μειονότητα στη Γιουγκοσλαβία. Μπορεί βέβαια να ήταν πλειοψηφία στην περιοχή του Κοσσόβου αλλά μέσα στη χώρα ήταν μειονότητα. Η διένεξη4 αυτή, κατά την οποία οι σχέσεις δύο κρατών βρίσκονται σε διάσταση σε μια λανθάνουσα μορφή, δηλαδή δεν εκδηλώνονται είτα γιατί παρουσιάζουν μικρή δυναμική που δεν μπορεί να ανατρέψει τους συσχετισμούς δυνάμεων όπως έχουν διαμορφωθεί, είτε γιατί δεν είναι στις προτεραιότητες των χωρών να ασχοληθούν με το συγκεκριμένο θέμα, ονομάζεται λανθάνουσα διένεξη. Η περίπτωση του Κοσσόβου ήταν μια λανθάνουσα διένεξη πριν εξελιχθεί σε κρίση. Η σύγκρουση που πραγματοποιήθηκε είναι ουσιαστικά η σύγκρουση ανάμεσα στις αλυτρωτικές τάσεις των δύο λαών που είχε ως σκοπό την προσάρτηση της επαρχίας είτε στην Ομοσπονδία της Γιουγκοσλαβίας, είτε στην Αλβανία. Γι’ αυτό λοιπόν τον λόγο οι αντιμαχόμενες πλευρές οι οποίες είναι οι αλβανόφωνοι του Κοσσόβου και οι Σέρβοι του Κοσσόβου είχαν την υποστήριξη των χωρών τους. Βέβαια πριν φτάσουμε στην σύγκρουση υπήρξαν κάποιες διπλωματικές προσπάθειες5, κάποιες διαπραγματεύσεις ώστε να αποφευχθεί η σύγκρουση. Έγιναν κάποιες συνομιλίες μεταξύ των εμπλεκόμενων μερών όπως γίνεται σε κάθε κρίση που βρίσκεται εν τη γενέση της.

     Κατ’ αρχήν πρέπει να δοθεί ο ορισμός του όρου σύγκρουση. Σύγκρουση, είναι μια αντίθεση μεταξύ δρώντων που είναι συνάμα ένα σύνθετο και πολύπλοκο φαινόμενο. Είναι μια κατάσταση όπου ο ανταγωνισμός και η συνεργασία αλληλεπιδρούν στην σχέση αντιπαλότητας που διέπει τα αντιτιθέμενα μέρη. Η σύγκρουση περιλαμβάνει καταστάσεις, όπου οι θέσεις των αντιτιθέμενων μερών με την δυναμική με την οποία εκφράζονται είναι ασυμβίβαστες μεταξύ τους και αυτό σημαίνει ότι για να πραγματοποιηθεί η μία δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί η άλλη, είναι αδύνατη η πραγμάτωση της άλλης. Μεγάλη σημασία έχει ο τρόπος με τον οποίο οι δρώντες ανταποκρίνονται στις συγκρουσιακές καταστάσεις, καθώς και η ιδιαιτερότητες και τα χαρακτηριστικά τους. Ο τρόπος που αντιλαμβάνονται και αντιμετωπίζουν τους αντίπαλους δρώντες, οι τρόποι και τα μέσα που διαθέτουν για την υλοποίηση των στόχων και των επιδιώξεων τους. Σε μακροχρόνιες καταστάσεις οι προκαταλήψεις, η συσσώρευση αρνητικών στοιχείων για τον αντίπαλο παίκτη, τα στερεότυπα και οι εσφαλμένες αντιλήψεις δυσχεραίνουν την επίλυση της κρίσης. Σε τέτοιες περιπτώσεις χρειάζεται μια μέση λύση που να ικανοποιεί όλες τις αντιτιθέμενες πλευρές λαμβάνοντας υπόψη όμως τις ιδιαιτερότητες των δρώντων και προσπαθώντας να προσεγγίσει όσο γίνεται περισσότερο την ουσία των απαιτήσεων και των αξιώσεων τους.

     Επίσης, εκτός από τους δρώντες και τα χαρακτηριστικά τους πρέπει να καθοριστεί και το περιβάλλον μέσα στο οποίο εξελίσσεται η σύγκρουση. Αυτό είναι πολύ σημαντικό διότι με τον καθορισμό του περιβάλλοντος ουσιαστικά έχουμε τη δυνατότητα να παρατηρήσουμε την γεωστρατηγική σημασία του χώρου εντός του οποίου διαδραματίζονται τα γεγονότα ή επίσης παρατηρούμε άλλους λόγους, όπως το πλούσιο υπέδαφος του χώρου όπου λαμβάνει χώρα η κρίση, θα μπορούσε για παράδειγμα να είναι μια κρίση που να βασίζεται στα πλούσια κοιτάσματα πετρελαίου. Επιπλέον, μπορούμε να παρατηρήσουμε τους εξωτερικούς εμπλεκόμενους παίκτες που επιθυμούν να κερδίσουν από την κρίση και να ικανοποιήσουν τα συμφέροντά τους. Τέτοιοι δρώντες συνήθως είναι τα γειτονικά κράτη, ειδικά όταν είναι μεγάλες δυνάμεις, αλλά και οι μεγάλες δυνάμεις που βρίσκονται σε απόσταση από το πεδίο της κρίσης και επεμβαίνουν γιατί έχουν ζωτικής σημασίας συμφέροντα.

     Έπειτα, σημαντικό είναι και ο εντοπισμός του πυρήνα του προβλήματος. Αυτή η προσέγγιση γίνεται από έναν τρίτο παρατηρητή και όχι από τους εμπλεκόμενους φορείς. Ο ερευνητής οφείλει να μελετήσει με τρόπο αντικειμενικό και χωρίς προσωπικά σχόλια και υποκειμενικές παρατηρήσεις τη διαφορά ή τις διαφορές που δημιουργούν το πρόβλημα στους δρώντες αλλά και τον τρόπο με τον οποίο οι δρώντες αντιμετωπίζουν τη διαφορά που τους χωρίζει.

     Τέλος, μελέτη γίνεται και όσον αφορά τα επακόλουθα της διένεξης και τις μελλοντικές προεκτάσεις της. Μια διαμάχη ή μια διένεξη είναι δυνατόν να είναι μακροχρόνια ή βραχυχρόνια. Το ενδιαφέρον σε αυτή την περίπτωση επικεντρώνεται στις συνέπειες που θα έχει η κρίση για τους δρώντες και για τους εμπλεκόμενους παίκτες καθώς και για το περιβάλλον εντός του οποίου διαδραματίζεται η κρίση. Δηλαδή, ακόμη και αν τελικά έρθουν σε συμβιβασμό οι δρώντες σημασία θα έχει να εξεταστεί η διάρκεια της κρίσης αλλά και σε ποια κατάσταση θα βγουν από αυτήν οι εμπλεκόμενοι συγκριτικά πάντα με την προηγούμενη από την κρίση κατάστασή τους, την κατάσταση μεταξύ τους και σε σχέση με τους γείτονες τους.

     Τα παραπάνω χαρακτηριστικά της σύγκρουσης, των παικτών, του περιβάλλοντος, του εντοπισμού της ουσίας και των συνεπειών της διένεξης μελετώνται ως προς την κρίση του Κοσσυφοπεδίου. Πριν ξεκινήσει η σύγκρουση μεταξύ Σέρβων και αλβανόφωνων του Κοσσυφοπεδίου υπήρξε διπλωματική δραστηριότητα η οποία όμως δεν στέφθηκε με επιτυχία. Η Γιουγκοσλαβία αποδέχθηκε αρκετά από τα αιτήματα των Αλβανών του Κοσσυφοπεδίου παραχωρώντας δικαιώματα και αναγνωρίζοντας την αλβανική μειονότητα της περιοχής δίνοντας έτσι πολιτική οντότητα στους Αλβανούς, οι οποίοι άρχισαν να διεκδικούν περισσότερα. Επίσης, έγιναν διπλωματικές προσπάθειες και από ανεξάρτητους φορείς, προσωπικότητες, χώρες και μη κυβερνητικούς οργανισμούς (όπως για παράδειγμα οι προτάσεις που έγιναν από το ΕΛΙΑΜΕΠ πριν αλλά και κατά τη διάρκεια του πολέμου). Οι κύριοι δρώντες της σύγκρουσης ήταν η Σερβία και Αλβανοί του Κοσσόβου. Στο πλευρό των Αλβανών του Κοσσόβου στάθηκε η Αλβανία. Υπήρξε κινητοποίηση υπέρ των Αλβανών και από την πλευρά των ΗΠΑ οι οποίες μέσω των συμμάχων τους από το ΝΑΤΟ βομβάρδισαν την Σερβία. Αρκετές χώρες έδειξαν ενδιαφέρον για την κρίση του Κοσσόβου. Εκτός από τις ΗΠΑ, τους συμμάχους τους και την Αλβανία και οι γειτονικές χώρες ενδιαφέρθηκαν για την κρίση. Η ΠΓΔΜ, η Βουλγαρία, η Κροατία, η Βοσνία – Ερζεγοβίνη και η Ελλάδα, καθώς και η Τουρκία αποτέλεσαν χώρες γείτονες που συμμετείχαν άμεσα ή έμμεσα στην κρίση του Κοσσόβου με στρατιωτικές ή διπλωματικές κινήσεις. Βέβαια, δρώντες που συμμετείχαν στην κρίση όχι άμεσα όμως ήταν και η Ρωσία με την Κίνα. Η πρώτη ως δύναμη που αναζητούσε κάτι από την παλιά της δόξα προσπαθώντας να επέμβει στα γεγονότα της περιοχής και η δεύτερη μετά από τον λάθος βομβαρδισμό της πρεσβείας της στο Βελιγράδι. Τέλος, ο ΟΗΕ, οποίος αρχικά παραγκωνίστηκε αφού οι βομβαρδισμοί στην Γιουγκοσλαβία ξεκίνησαν χωρίς την έγκρισή του, στη συνέχεια όμως και μετά τον βομβαρδισμό της κινεζικής πρεσβείας προσπάθησε να επέμβει για να τερματιστούν οι συγκρούσεις και οι βομβαρδισμοί.

     Το περιβάλλον εντός του οποίου εξελίχθηκε η σύγκρουση είναι μια εύφλεκτη περιοχή παγκοσμίως, η περιοχή των Βαλκανίων η οποία έχει μεγάλη γεωστρατηγική σημασία. Υπάρχουν επίσης πολύ λεπτές ισορροπίες μεταξύ των χωρών της περιοχής. Αυτό συμβαίνει λόγω των έντονων πολιτιστικών και εθνικιστικών αισθημάτων που κυριαρχούν στους λαούς της περιοχής καθώς στην έντονη εθνική συνοχή τους που δημιουργεί αλυτρωτικές τάσεις και προσδοκίες για επιθετική δραστηριότητα. Τα Βαλκάνια είναι μια από τις εύφλεκτες περιοχές του διεθνούς περιβάλλοντος από την εποχή του ψυχρού πολέμου και παραμένει μια περιοχή με ιδιαιτερότητες. Όσον αφορά την ουσία της κρίσης, δηλαδή τον εντοπισμό του πυρήνα είναι αυτή το εθνικιστικό αίσθημα που επηρεάζει τους λαούς της περιοχής και τους οδηγεί στην επιδίωξη σκοπών που αντιβαίνουν το διεθνές δίκαιο. Η επιδίωξη κατάκτησης και προσάρτησης περιοχών που δεν ανήκουν σε κάποιο κράτος, π.χ. η Αλβανία για το Κοσσυφοπέδιο και οι αλυτρωτικές τάσεις που δημιουργούνται λόγω του ότι η χώρα είχε ιστορικά κάποια σχέση με τις περιοχές που θέλει να προσαρτήσει αντίκειται στο διεθνές δίκαιο και δεν αποτελεί λόγο υποστήριξης από άλλες χώρες. Το ότι υπήρξε υποστήριξη στους Αλβανούς του Κοσσυφοπεδίου που αποτελούσαν ουσιαστικά κομμάτι της δημοκρατίας της Γιουγκοσλαβίας και όχι στο επίσημο κράτος της Γιουγκοσλαβίας αυτό παραμένει ερωτηματικό. Διότι δεν μπορεί να πειστεί, ακόμη και κάποιος που δεν ασχολείται με τις διεθνείς σχέσεις ότι η επέμβαση στο Κοσσυφοπέδιο από το ΝΑΤΟ έγινε για ανθρωπιστικούς λόγους, πόσο μάλλον ένας επιστήμονας των διεθνών σχέσεων. Δεν υπάρχει επέμβαση που γίνεται για ανθρωπιστικούς λόγους και αυτός που την κάνει να βομβαρδίζει κυρίως αυτούς που προσπαθεί να σώσει. Πιο πιθανός λόγος για την επέμβαση θα μπορούσε να είναι το πλούσιο υπέδαφος του Κοσσυφοπεδίου αλλά ίσως και η προσπάθεια μεγαλύτερης διαίρεσης της Γιουγκοσλαβίας ώστε να δημιουργηθούν μικρά κρατίδια χωρίς εθνική συνοχή που δεν θα μπορούν να αντιδράσουν σε οποιαδήποτε μελλοντική παρέμβαση στην περιοχή. Επιπλέον όμως, πρέπει να μελετηθούν και οι λόγοι που ώθησαν και τους άλλους δρώντες στην συμμετοχή τους σε αυτήν την κρίση. Οι χώρες γείτονες της Σερβίας στήριξαν την αμερικανική επίθεση εναντίον των Σέρβων διότι ως χώρες που ανήκαν στο πρώην ανατολικό μπλοκ προσπάθησαν να προσδεθούν στο άρμα του ΝΑΤΟ και να θέσουν έμπρακτα την βούλησή τους να γίνουν μέλη του. Από την πλευρά των διεθνών σχέσεων είναι λογικό διότι ο αδύναμος πάντοτε στέκεται στο πλευρό του δυνατού ώστε ακόμη και αν δεν μπορεί να έχει ρυθμιστικό ρόλο στο διεθνές παιχνίδι να παραμείνει τουλάχιστον εντός παιχνιδιού. Όσον αφορά το ΝΑΤΟ, σύμφωνα με τα λεγόμενα του προέδρου Κλίντον τότε, η επίθεση έγινε για τρεις λόγους. Πρώτον, η επιβεβαίωση των σκοπών του ΝΑΤΟ, δεύτερον, η επιδίωξη του να προστατέψει τους Κοσοβάρους από τις σερβικές δυνάμεις και τρίτον, η αποτροπή της αποσταθεροποίησης.

     Σύμφωνα με τον Gilpin, οι ηγεμονικοί πόλεμοι προκαλούνται λόγω των ιδιόμορφων σχέσεων μεταξύ των δρώντων στις δομές του διεθνούς συστήματος. Αυτό συμβαίνει όταν μια ανερχόμενη δύναμη προσπαθεί να διευρύνει την επιρροή της εις βάρος της κυρίαρχης δύναμης που βρίσκεται σε κάμψη. Η προσπάθεια της μιας αντιτίθεται στην προσπάθεια της άλλης και έτσι ο πόλεμος φαίνεται αναπόφευκτος. Στην περίπτωση του Κοσσόβου δεν υπάρχει ηγεμονικός πόλεμος μεταξύ Σέρβων και Αλβανών. Όμως οι Αλβανοί αποτελούν μια δύναμη στην περιοχή (στο Κόσσοβο) που επιθυμεί να ικανοποιήσει τα συμφέροντά της σε βάρος της δύναμης που είναι σε κάμψη λόγω των διαιρέσεων που συνέβησαν στο εσωτερικό της και λόγω των πολέμων που πέρασε στις αρχές της δεκαετίας του 90’.

     ΤΑ ΕΠΑΚΟΛΟΥΘΑ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ ΤΟΥ ΚΟΣΣΟΒΟΥ

ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ ΓΙΑ ΤΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ   

     Η σημασία της κρίσης για τα Βαλκάνια είναι μεγάλη. Δημιουργήθηκε αποσταθεροποίηση στην περιοχή και αναζωπυρώθηκαν τα εθνικιστικά πάθη σε μια τόσο εύφλεκτη περιοχή με έντονες διαφορές μεταξύ των εθνών. Αποτέλεσμα της αμερικανικής επέμβασης στο πλευρό των Αλβανών είναι η αύξηση της δύναμης τους και η διατήρηση των στόχων τους για την υλοποίηση της Μεγάλης Αλβανίας. Αυτά σε συνδυασμό με την διατήρηση του Απελευθερωτικού Στρατού του Κοσσυφοπεδίου (UCK) κάνουν την κατάσταση επικίνδυνη για οποιεσδήποτε μελλοντικές αλλαγές στην περιοχή του Κοσσόβου αλλά και στην ευρύτερη περιοχή των Βαλκανίων. Επίσης, οι λόγοι του πολέμου που αφορούσαν την προστασία μειονοτικών εθνικών ομάδων δίνουν τροφή σε όποιον επιθυμεί στο μέλλον να επιβουλευτεί τη γειτονική του χώρα και θέλει κάποια αφορμή που θα τον δικαιώνει στα μάτια της διεθνούς κοινότητας. Τα Βαλκάνια είναι πλέον μια περιοχή που περιλαμβάνει πολλά μικρά κράτη και έτσι η αποσταθεροποίηση είναι εύκολη για όποιον έχει συμφέροντα να εξυπηρετήσει με αυτήν. Εκτός από το πολιτικό και διπλωματικό κόστος του πολέμου, υπάρχει και οικονομικό κόστος. Τόσες καταστροφές προκλήθηκαν και χάθηκαν τόσοι άνθρωποι για να εφαρμοστούν τελικά οι ρυθμίσεις που είχαν αποφασιστεί πριν τον πόλεμο, με μόνη διαφορά την απομάκρυνση του Μιλόσεβιτς, οποίος συνελήφθη και παραδόθηκε στη διεθνή κοινότητα για να δικαστεί.

     Έχουν περάσει τέσσερα χρόνια από τους βομβαρδισμούς εναντίον της Γιουγκοσλαβίας, που αντί να επιλύσουν επιδείνωσαν την κατάσταση, το Κοσσυφοπέδιο φαίνεται πως δύσκολα θα ηρεμήσει. Τα σερβικά στρατεύματα αποχώρησαν αλλά η αποχώρηση αυτή δεν επέφερε το τέλος των εχθροπραξιών και της βίας που συνεχίζεται από τους Αλβανούς εξτρεμιστές που πρόσφατα επιτέθηκαν και σε ελληνικές δυνάμεις που βρίσκονται εκεί μαζί με τις δυνάμεις του ΟΗΕ για την διατήρηση της ειρήνης.

     Σύμφωνα με τον Αμερικανό αναλυτή Ίαν Λέσερ το ΝΑΤΟ βρέθηκε στο δίλημμα «αυτονομία ή ανεξαρτησία». Ο Αμερικανός αναλυτής τονίζει ότι: «Δεν θέλουμε αλλαγές συνόρων…. Κανείς δεν θεωρεί την δημιουργία της “Μεγάλης Αλβανίας” σταθεροποιητική εξέλιξη». Πολλοί υποστηρίζουν ότι η διαμάχη του Κοσσυφοπεδίου δεν ολοκληρώθηκε και ότι οι βομβαρδισμοί και οι πολεμικές συγκρούσεις μεταξύ Σέρβων και UCK ήταν μόνο η αρχή. Δολοφονίες εκδίκησης, αυξημένη εγκληματικότητα, διαφθορά, πολιτικές διαμάχες και προκλήσεις και από τις δύο πλευρές συνθέτουν ένα εκρηκτικό σκηνικό και δυναμιτίζουν την ατμόσφαιρα. Η κατάσταση στην περιοχή είναι μάλλον χαοτική και πολλοί ειδικοί υποστηρίζουν ότι ο πόλεμος ήταν ένα λάθος που οδήγησε από τη μια εθνοκάθαρση σε μια νέα εθνοκάθαρση. Δυστυχώς, οι δυτικοί δεν κατάφεραν να εφαρμόσουν την πολιτική της αποτροπής και να αποσοβήσουν την σύγκρουση προβλέποντας τις συνέπειες της για την περιοχή. Μεγάλος προβληματισμός όμως στην κρίση του Κοσσόβου προκλήθηκε στους Ευρωπαίους, δηλαδή στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία δεν κατάφερε να παρουσιάσει την αποφασιστικότητα και τον δυναμισμό που έπρεπε ώστε να αναλάβει η ίδια την κατάσταση στα χέρια της και να δώσει μια λύση που θα την εμφάνιζε με κοινό πρόσωπο απέναντι στις ΗΠΑ και με στρατηγικές που μπορούν να υλοποιηθούν για το μέλλον της Ευρώπης. Ο προβληματισμός αυτός οδήγησε σε μια πρώτη σημαντική αντίδραση από τον Γερμανό Καγκελάριο Gerhard Schroeder που δήλωσε τον Ιούνιο του 1999 έχοντας υπόψη του την απόφαση των κρατών – μελών, «Σήμερα είναι μια καλή μέρα για την Ευρώπη» διότι, και σύμφωνα πάντα με την απόφαση των κρατών – μελών «Στόχος είναι η ενδυνάμωση της ΚΕΠΠΑ με τη δημιουργία μιας κοινής ευρωπαϊκής πολιτικής σε θέματα ασφαλείας και άμυνας… καθώς και η δυνατότητα αυτόνομης δράσης, με την συνδρομή αξιόπιστων στρατιωτικών δυνάμεων, τα μέσα ώστε να μπορεί να αποφασισθεί η χρήση τους, η ετοιμότητα του να μπορεί να πραγματοποιηθεί κάτι τέτοιο, έτσι ώστε να μπορούν να αντιμετωπιστούν διεθνείς κρίσεις, χωρίς την προκατάληψη του NATO. Επομένως, ο στόχος των Ευρωπαίων διαμορφώθηκε στην προσπάθεια δημιουργίας κοινής εξωτερικής πολιτικής και άμυνας δημιουργώντας όμως την στρατιωτική δύναμη που θα αντικαταστήσει το NATO και θα χαράξει αυτόνομη ευρωπαϊκή πολιτική.

     Προσπαθώντας να κάνουμε μια αποτίμηση της νατοϊκής επέμβασης στο Κοσσυφοπέδιο, δύσκολα μπορεί κάποιος να αποδώσει ανθρωπιστικό χαρακτήρα. Αυτό διότι, δεν είχαν εξαντληθεί όλα τα μέσα για ειρηνική επίλυση του προβλήματος και γιατί ίσως υπήρχαν και άλλοι εφαρμόσιμοι τρόποι για την εδραίωση της ειρήνης στην περιοχή. Τέλος, πρέπει να τονιστεί ότι η επί της ουσίας κατάργηση των συνόρων με την Αλβανία, έχει επιτρέψει τη δημιουργία ενός ασαφούς αλλά συνεχούς αλβανικού χώρου. Αυτό μπορεί να σημαίνει νίκη των Αλβανών στην κρίση του Κοσσόβου. Διότι, ουσιαστικά αυτό ήθελαν να επιτύχουν, μια ένωση με την Αλβανία, έστω και ανεπίσημη. Μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να παγιώσει την αντίληψη ότι ο συνδυασμός ενός ένοπλου εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα, μιας ανθρωπιστικής καταστροφής και μερικών επιδέξιων διπλωματικών κινήσεων, αποτελεί ικανή και αναγκαία συνθήκη για την αλλαγή των συνόρων στα Βαλκάνια. Αν μια τέτοιου είδους στρατηγική περάσει ως μήνυμα στις διάφορες μειονότητες που κατοικούν στις διάφορες ανεξάρτητες χώρες της περιοχής, τότε μπορούμε να οδηγηθούμε σε μια γενικευμένη βαλκανική σύρραξη με θεαματικό τρόπο και απρόβλεπτες διαστάσεις.        

Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ

ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ

ΕΝΑΝΤΙ ΣΤΗ ΔΙΑΛΥΣΗ

ΤΗΣ ΓΙΟΥΓΚΟΣΛΑΒΙΑΣ:

ΟΙ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΒΟΣΝΙΑΣ

ΚΑΙ ΤΟΥ ΚΟΣΣΥΦΟΠΕΔΙΟΥ.

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ.

ΑΘΗΝΑ 2004

Οι σχέσεις Ελλάδας – Γιουγκοσλαβίας

πριν τη διάλυση της δεύτερης.

Ιστορική αναδρομή.

       Οι σχέσεις της Ελλάδας με τη Γιουγκοσλαβία ξεκινούν μετά το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου πολέμου. Με το τέλος του πολέμου πέντε κράτη ενώνονται και δημιουργούν τη Γιουγκοσλαβία. Τα πέντε αυτά κράτη ήταν η Σερβία, η Κροατία, η Σλοβενία, το Μαυροβούνιο και η Βοσνία – Ερζεγοβίνη. Υπό την ηγεσία του στρατάρχη Τίτο δημιουργήθηκε η ενωμένη Γιουγκοσλαβία.

Οι σχέσεις της με την Ελλάδα ξεκίνησαν την περίοδο του εμφυλίου που γινόταν στον ελλαδικό χώρο μεταξύ κομμουνιστών και του επίσημου ελληνικού κράτους, όταν η Γιουγκοσλαβία του κομμουνιστή στρατάρχη Τίτο ενίσχυε με οπλισμό και κάθε είδους υλική υποστήριξη τους Έλληνες κομμουνιστές. Από το τέλος του ελληνικού εμφυλίου που έληξε με την ήττα των κομμουνιστών, οι σχέσεις της Ελλάδας με τη Γιουγκοσλαβία δεν ήταν και στο καλύτερο επίπεδο λόγω της βοήθειας προς τους αντάρτες. Οι σχέσεις των δύο χωρών στα επόμενα χρόνια πέρασαν από διάφορα στάδια.

Το 1959, η Αθήνα και το Βελιγράδι συμφώνησαν σε ελεύθερη διάβαση των συνόρων. Μέχρι το 1967 υπήρχαν διακυμάνσεις βελτίωσης και επιδείνωσης των σχέσεων τους διότι η Γιουγκοσλαβία διεκδικούσε μαζί με τις άλλες κομμουνιστικές χώρες την Μακεδονία με τη δικαιολογία ύπαρξης «μακεδονικής» μειονότητας στα ελληνικά εδάφη.

     Από το 1967 και έπειτα, με την άνοδο των συνταγματαρχών στην Ελλάδα και την εγκατάσταση της δικτατορίας έγιναν προσπάθειες καλυτέρευσης των σχέσεων με τα γειτονικά κομμουνιστικά κράτη, εκτός των σχέσεων με την Γιουγκοσλαβία. Από το 1970 οι σχέσεις βελτιώθηκαν. Το 1974 με την αποκατάσταση της δημοκρατίας στην Ελλάδα και την κρίση στην Κύπρο και το Αιγαίο, η Ελλάδα ακολούθησε μια ενιαία βαλκανική πολιτική με στόχο την βελτίωση των σχέσεων με τις γειτονικές χώρες, πλην της Αλβανίας. Προτεραιότητα όμως έλαβε η σύγκλιση με τη Γιουγκοσλαβία, της οποίας η σχετική ανεξαρτησία και από τις δυο υπερδυνάμεις ενδιέφερε την Ελλάδα, όπως επίσης και η επιρροή του Τίτο στις χώρες των αδεσμεύτων για την υποστήριξη του Κυπριακού. Το 1978 προκλήθηκε δυσαρέσκεια στην Αθήνα όταν το Βελιγράδι υποστήριξε αξιώσεις των Σκοπίων σχετικά με τις υποτιθέμενες μειονότητες στην Ελλάδα. Κατά τη δεκαετία του 1980 οι σχέσεις των δύο χωρών, αλλά και των άλλων βαλκανικών χωρών με την Ελλάδα σημείωσαν βελτίωση. Η βελτίωση των σχέσεων οφειλόταν κυρίως στις δύο υπερδυνάμεις, στων οποίων τα στρατόπεδα ήταν ενταγμένες οι χώρες των Βαλκανίων. Η μεν Ελλάδα στο ΝΑΤΟ και οι βαλκανικές χώρες στο Σύμφωνο της Βαρσοβίας με τη Γιουγκοσλαβία απλά προσκείμενη, αλλά όχι και μέλος του.

Η διάλυση της Γιουγκοσλαβίας

και τα κράτη

που δημιουργήθηκαν

       Σημάδια διχόνοιας μεταξύ των εθνοτήτων που αποτελούσαν την ομοσπονδιακή Γιουγκοσλαβία είχαν δημιουργηθεί από τις αρχές του 20ού αιώνα όταν με την ίδρυση του βασιλείου των Σέρβων, των Σλοβένων και των Κροατών το 1918, η σερβική εθνότητα υπερίσχυσε έναντι των άλλων. Η περίοδος αυτή ιστορικά, ταυτίζεται με την περίοδο της ομοσπονδιακής Γιουγκοσλαβίας όπως ιδρύθηκε το 1945 από τον Τίτο, ο οποίος ήταν κροατικής καταγωγής και επομένως ήταν αναμενόμενο να δημιουργήσει ένα μοντέλο διοίκησης όπου υπερίσχυαν οι Κροάτες και το οποίο θέλησαν στην συνέχεια και μετά το θάνατο του Τίτο να παραλλάξουν οι Σέρβοι.     

Όταν οι Henry Kissinger και Jeanne Kirkpatrick πριν μια εικοσαετία θεωρούσαν ότι τα ολοκληρωτικά κομμουνιστικά καθεστώτα ήταν «μόνιμα» και δεν άφηναν καμιά διέξοδο προς τον εκδημοκρατισμό δεν μπορούσαν να φανταστούν ότι τα καθεστώτα αυτά θα κατέρρεαν λίγα χρόνια αργότερα. Κατέρρευσαν και αντιμετώπισαν και αντιμετωπίζουν έναν επιθετικό εθνικισμό (σωβινισμό) καθώς και λαϊκισμό.    

Στις 16 Μαρτίου 1989 σχηματίστηκε η τελευταία ομοσπονδιακή κυβέρνηση μετά την παραίτηση της κυβέρνησης Μίκουλιτς, το Δεκέμβριο του 1988, που ασκούσε καθήκοντα πρωθυπουργού από το 1986. Στην τελευταία αυτή κυβέρνηση όπου πρωθυπουργός ήταν ο Άντε Μάρκοβιτς (Κροάτη), ένθερμου υποστηρικτή της διατήρησης της ομοσπονδιακής Γιουγκοσλαβίας, υπερίσχυαν οι ισχυρότερες δημοκρατίες της Κροατίας, της Σερβίας και της Σλοβενίας. Η Σερβία ισχυροποίησε τη θέση της μέσα σ’ αυτή την κυβέρνηση. Ο Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς ηγέτης των Σέρβων ενισχύθηκε από τις κινήσεις της κυβέρνησης αυτής. Το έργο της ήταν δύσκολο γιατί είχε να αντιμετωπίσει τη χειρότερη οικονομική, κοινωνική και πολιτική κατάσταση που γνώρισε η Γιουγκοσλαβία από το Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο.     

Μετά το θάνατο του Τίτο εφαρμόστηκε ο συνταγματικός νόμος που προέβλεπε την ίση εκπροσώπηση των Δημοκρατιών και των επαρχιών. Το σύστημα αυτό εφαρμόστηκε με την εκ περιτροπής και κατ’ έτος εναλλαγή στις κορυφαίες θέσεις του προεδρείου του Κόμματος και του Προέδρου του κράτους. Δεν εφαρμόστηκε όμως και για το αξίωμα του πρωθυπουργού. Από το 1982 και μετά όλοι οι πρωθυπουργοί ήταν Κροάτες. Αξίζει, εδώ να σημειωθεί ότι, στη θέση του πρωθυπουργού δεν τοποθετήθηκε ποτέ Σλαβομακεδόνας, Αλβανός ή Ούγγρος. Οι εθνότητες αυτές εκπροσωπούνταν επί το πλείστον από υπουργούς. Επίσης κριτική ασκήθηκε από την ομοσπονδιακή κυβέρνηση για την Σλοβενία και την τακτική των Αλβανών του Κοσόβου. Η κριτική αυτή είχε ως αποτέλεσμα την ενίσχυση της θέσης της Σερβίας. Πιο συγκεκριμένα ο υπουργός άμυνας υποστήριξε ότι η Σλοβενία κατηγορεί τον ομοσπονδιακό στρατό γιατί επιδιώκει την διάσπαση της Γιουγκοσλαβικής ομοσπονδίας. Επίσης απέδιδε ευθύνες στους Αλβανούς του Κοσόβου για την κατάσταση που δημιουργήθηκε στην συγκεκριμένη περιοχή διότι εμφάνιζαν εθνικιστικές και αποσχιστικές τάσεις και εναπόθετε στον ομοσπονδιακό στρατό την καταστολή της «αντεπανάστασης» που οργάνωναν οι Αλβανοί και που είχε σαν σκοπό την διάλυση της Γιουγκοσλαβίας. Στο θέμα του Κοσόβου υιοθετήθηκε μια πολιτική «σκληρής γραμμής» από την κυβέρνηση και ειδικά από τον Σέρβο υπουργό εσωτερικών σε ομοσπονδιακό επίπεδο που φάνηκε σαν πολιτική νίκη του Μιλόσεβιτς. Ο ομοσπονδιακός πρωθυπουργός Μάρκοβιτς επικροτούσε την πολιτική Μιλόσεβιτς στο Κόσοβο πιστεύοντας ότι θα δημιουργηθεί μια σταθεροποιημένη κατάσταση στην περιοχή.     

 Η εφαρμογή της «σκληρής γραμμής» από τους Σέρβους μέσω της ομοσπονδιακής κυβέρνησης ώθησε αρκετούς Αλβανούς, Κροάτες και Σλοβένους να θεωρήσουν την πολιτική αυτή επιθετική που απέβλεπε στην εξάλειψη της ευρείας αυτονομίας του Κοσόβου, η οποία είχε παραχωρηθεί στην επαρχία από το Σύνταγμα του 1974. Υποστήριζαν μάλιστα ότι αδυναμία της ομοσπονδιακής κυβέρνησης να εφαρμόσει μια κοινά αποδεκτή πολιτική από όλες τις πολιτικές δυνάμεις της χώρας ενισχύει τη δύναμη των Σέρβων και κυρίως του Μιλόσεβιτς. Ο Μιλόσεβιτς κατηγορήθηκε για επιθετική πολιτική. Η πολιτική του αποσκοπούσε στη δημιουργία ενός συγκεντρωτικού μοντέλου διοίκησης της χώρας σε ομοσπονδιακό επίπεδο προκειμένου να επιβιώσει η Γιουγκοσλαβία. Οι πολυκομματικές εκλογές του 1990 έδωσαν ουσιαστική ώθηση στις ομοσπονδιακές τάσεις, καθώς η άνοδος του εθνικισμού συνόδευε την εισαγωγή του δημοκρατικού πολιτεύματος. Από εκεί και έπειτα παρατηρήθηκε η κάθε Δημοκρατία ξεχωριστά να εφαρμόζει τη δική της εξωτερική και οικονομική πολιτική και σε ορισμένες περιπτώσεις να αναπτύσσει και τις δικές της αμυντικές δυνάμεις.    

Η Γιουγκοσλαβία οδηγήθηκε στον εμφύλιο πόλεμο όχι μόνο λόγω της αύξησης της δύναμης των Σέρβων αλλά και λόγω των εσωτερικών προβλημάτων της ηγεσίας της χώρας. Δημιουργήθηκαν πολιτικές μειοψηφίες μέσα στο Κομμουνιστικό Κόμμα Γιουγκοσλαβίας οι οποίες υποστήριζαν ότι έπρεπε να εφαρμοστεί ένα σύστημα διαφορετικό από τον αυταρχικό σοσιαλισμό που εφαρμοζόταν μέχρι τότε. Υποστηρίχθηκαν η ανεξαρτησία της δικαιοσύνης, η μικτή οικονομία και την πλήρη συμμετοχή της χώρας στη διαδικασία της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης με σκοπό την ένταξη της χώρας στην ΕΕ, «προβαίνουμε σ’ όλες αυτές τις αλλαγές προκειμένου αύριο να μην είναι πολύ αργά για τη Γιουγκοσλαβία». Παράλληλα μέσα στο ΚΚΓ υποστήριζαν ότι δεν έπρεπε να παραχωρηθεί η εξουσία στην αντιπολίτευση όπως έγινε στην Πολωνία, ούτε να δοθεί περιθώριο στην αντιπολίτευση να έχει βήμα στη λήψη των αποφάσεων. Πίστευαν ότι έπρεπε να ανέχονται σύμφωνα με τις δημοκρατικές αρχές τις διαφορετικές απόψεις αλλά να μην επιτρέψουν σε μειοψηφίες να εισχωρήσουν στο Κόμμα. Επίσης διαφορές υπήρχαν και μεταξύ των κομμουνιστικών κομμάτων της Σλοβενίας και της Σερβίας, αφού οι μεν υποστήριζαν πολυκομματικό σύστημα και οι δε δημοκρατικό συγκεντρωτισμό.    

Τα συγκεκριμένα προβλήματα που δημιουργήθηκαν στις σχέσεις των διαφόρων εθνοτήτων της Γιουγκοσλαβίας μεταξύ τους οδήγησαν τη χώρα στη διάσπαση και τον εμφύλιο πόλεμο. Σέρβοι και Σλοβένοι είχαν διαφορές στο οικονομικό, στο κοινωνικό και στο πολιτικό επίπεδο, αν και οι δύο υποστήριζαν το δυτικό οικονομικό σύστημα αλλά διαφωνούσαν στον τρόπο επίτευξης των στόχων τους. Ταυτόχρονα ο υποψήφιος Σλ. Μιλόσεβιτς του Σερβικού Σοσιαλιστικού Κόμματος ανεβαίνει στην εξουσία. Με την άνοδό του στην εξουσία ο Μιλόσεβιτς επανέφερε πολιτικές φυσιογνωμίες που εκδιώχθηκαν επί Τίτο και προώθησε την αποτιτοποίηση. Διατηρήθηκε ο εκσερβισμός του ομοσπονδιακού στρατού που είχε ξεκινήσει από τον Τίτο και ήταν ο βασικός θεματοφύλακας του καθεστώτος.     

Από την στιγμή που ξεκίνησε ο εμφύλιος και άρχισαν οι πρώτες συγκρούσεις ο ομοσπονδιακός στρατός είχε κρίση ταυτότητας αφού πολλοί μη Σέρβοι λιποτακτούσαν. Ο ομοσπονδιακός στρατός αποτελείτο κατά 90% από αξιωματικούς που ανήκαν στη Σερβία και το Μαυροβούνιο. Αυτό έδινε μια ομοιογένεια σερβική και τον μετέτρεψε σε σερβικό στρατό. Οι συγκρούσεις επεκτάθηκαν σε ολόκληρη την επικράτεια και ήταν σφοδρότατες.      Εκτός από τον αυξημένο σερβικό έλεγχο σχεδόν σε όλα τα επίπεδα της κοινωνικοπολιτικής και οικονομικής ζωής, η χώρα οδηγήθηκε σε πόλεμο και λόγω των εθνικιστικών τάσεων που ελλόχευαν, αλλά και εξαιτίας θρησκευτικών τάσεων που υπήρχαν και αναζητούσαν την αυτόνομη ανάπτυξή τους, όπως ήταν οι μουσουλμάνοι. Υπήρχαν βέβαια και οικονομικά συμφέροντα που επιζητούσαν αυτόν τον πόλεμο καθώς αρκετές ευρωπαϊκές χώρες τέθηκαν σαν χώρες επιρροής στα νέα κράτη που ιδρύθηκαν και πραγματοποίησαν επενδύσεις. Τα νέα κράτη που προέκυψαν είναι η Σερβία και το Μαυροβούνιο που συνιστούν τη νέα Γιουγκοσλαβία, η Κροατία, η Σλοβενία, η Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας (ΠΓΔΜ) και η Βοσνία – Ερζεγοβίνη.                       

Η βοσνιακή κρίση

      Το Νοέμβριο – Δεκέμβριο του 1990 ο πληθυσμός στη Βοσνία – Ερζεγοβίνη αποτελείτο από 39,2% Μουσουλμάνους, 32,2% Σέρβους και Κροάτες 18,4%. Η εξουσία διαμοιραζόταν μεταξύ των τριών αντίστοιχων κομμάτων. Οι Μουσουλμάνοι είχαν αναλάβει την Προεδρία της Δημοκρατίας, οι Σέρβοι τη Βουλή και οι Κροάτες την κυβέρνηση. Έτσι υπήρχε μια ισορροπία στην περιοχή που έδινε το περιθώριο διαπραγματεύσεων για μία καλύτερη λύση του γιουγκοσλαβικού ζητήματος. Ο Πρόεδρος της Βοσνίας – Ερζεγοβίνης Αλία Ιζετμπέγκοβιτς παρουσίασε από κοινού με τον Κίρο Γκλιγκόροφ ένα κείμενο – πρόταση για τη δημιουργία μιας γιουγκοσλαβικής συνομοσπονδίας ανεξάρτητων κρατών. Το κείμενο αυτό δεν έγινε δεκτό από τους Σέρβους. Λίγο μετά την έναρξη του σερβοκροατικού πολέμου η δημοκρατία της Βοσνίας – Ερζεγοβίνης ψήφισε την ανεξαρτησία της αν και οι Σέρβοι βουλευτές απείχαν. Έπειτα από διαβουλεύσεις και με την παραίνεση της ΕΟΚ αποφασίστηκε η διεξαγωγή δημοψηφίσματος ούτως ώστε να απορριφθεί ή να γίνει αποδεκτό το ψήφισμα για την ανεξαρτησία. Το δημοψήφισμα έδωσε θετικό αποτέλεσμα με ποσοστό συντριπτικό (99,4%). Όμως ο φόνος ενός Σέρβου στο Σαράγιεβο ήταν η αφορμή για να ξεκινήσει ένας αιματηρός και καταστρεπτικός πόλεμος.

     Η βοσνιακή κρίση, όπως εκδηλώθηκε σαν εμφύλια διαμάχη ήταν ένας πόλεμος που έγινε για δύο κυρίως λόγους. Ο πρώτος ήταν η ποικιλία εθνοτήτων, η πολύμορφη εθνική υπόσταση δηλαδή, που αποτελούσε πεδίο αιματηρών και συνεχών διενέξεων. Ο δεύτερος λόγος ήταν η εξωτερική επέμβαση, η οποία προκλήθηκε από τις διάφορες πολιτικοκοινωνικές και τελικά και στρατιωτικές διαμάχες μεταξύ των εθνοτήτων.

     Οι Μουσουλμάνοι της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης λόγω πολιτιστικών κυρίως λόγων διεκδικούν την δημιουργία έθνους. Αυτή η διεκδίκηση  δεν συνέφερε την ομοσπονδιακή δημοκρατία της Γιουγκοσλαβίας διότι η αρχική θέση ήταν οι μειονότητες που υπήρχαν μέσα στη χώρα να μην δημιουργήσουν διασπαστικές τάσεις. Επίσης οι μουσουλμάνοι συμμάχησαν με τους Κροάτες εναντίον του «σερβικού κινδύνου» καθώς οι Σέρβοι όπως προαναφέρθηκε αποτέλεσαν δύναμη στους εξουσιαστικούς μηχανισμούς. Με λίγα λόγια οι μουσουλμάνοι προσπάθησαν με τον Πρόεδρο Αλία Ιζετμπέγκοβιτς είναι πολύ πιθανό να είχαν την πρόθεση να ιδρύσουν μουσουλμανικό κράτος στα Βαλκάνια, που θεωρούνται περιοχή ανάφλεξης εξαιτίας των έντονων θρησκευτικών και εθνικιστικών τάσεων που ελλοχεύουν. Ο ισλαμικός παράγοντας παίζει σημαντικό ρόλο στην περιοχή καθώς υπάρχει και η τουρκική υποστήριξη τέτοιων τάσεων. Αλλά και η υποστήριξη των υπολοίπων ισλαμικών χωρών. Βέβαια το ερώτημα είναι αν υπήρχαν οι δυνατότητες για την ίδρυση ισλαμικού κράτους στην Βοσνία. Εξάλλου όσο ισχυρός και αν είναι ο ισλαμικός παράγοντας αφού υπάρχουν αρκετές περιοχές με μουσουλμάνους και αρκετοί αναλυτές μιλούν για «Ισλαμική περιφέρεια της Ευρώπης» τα πράγματα δεν είναι εύκολα. Αυτό διότι υπάρχει άλλη μια θρησκευτική και πολιτιστική διαίρεση ανάμεσα στους ορθόδοξους και στους καθολικούς. Έτσι λοιπόν οι μουσουλμάνοι δεν παίζουν και τον σημαντικότερο ρόλο για την σταθερότητα της περιοχής.     

Τις αποσχιστικές τάσεις των μουσουλμάνων συνοδεύουν και οι αποσχιστικές τάσεις των Κροατών και των Σέρβων. Τάσεις που τους φέρνουν αντιμέτωπους και μεταξύ τους αλλά και με τους μουσουλμάνους από την πλευρά των Σέρβων, αφού οι μουσουλμάνοι συμμάχησαν με τους Κροάτες. Η εξωτερική παρέμβαση δεν έγινε μόνον από την πλευρά του ισλαμικού παράγοντα αλλά και από τους διεθνείς οργανισμούς. Οι διεθνείς οργανισμοί κλήθηκαν να παίξουν τον ρόλο του επιδιαιτητή στην ευρύτερη περιοχή των Βαλκανίων, στα σημεία που ήταν αποσταθεροποιημένη, αλλά και πιο ειδικά στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη. Σημειώθηκε στρατιωτική παρουσία, μετά την αναγνώριση της βοσνιακής ανεξαρτησίας από την ΕΟΚ, που εστάλη από τον ΟΗΕ για διαμεσολαβητικό ρόλο. Οι χιλιάδες κυανόκρανοι που εστάλησαν στρατοπέδευσαν σε όλες τις νέες δημοκρατίες που δημιουργήθηκαν. Παρά τις σημαντικές προσπάθειες που αναπτύχθηκαν από την πλευρά των ειρηνευτικών δυνάμεων του ΟΗΕ έγιναν κινήσεις που είχαν ως αποτέλεσμα σφαγές αθώων πολιτών. Οι αποτυχίες στην σωτηρία των πολιτών χρεώθηκαν στον ΟΗΕ. Η αδυναμία ουσιαστικής παρέμβασης οφειλόταν κυρίως στην έλλειψη πολιτικής βούλησης και ενότητας στις τάξεις της διεθνούς κοινότητας, ιδίως μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων. Τελικά η λύση ήρθε από τους Αμερικανούς. Ο Ρ. Χόλμπρουκ κατέληξε στην Συμφωνία του Dayton το Νοέμβριο του 1995. Στις διαπραγματεύσεις για την συμφωνία αυτή δεν εκπροσωπείτο ο ΟΗΕ.    

 Η Συμφωνία του Dayton για την ειρήνη στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη εγκρίθηκε από το Συμβούλιο Ασφαλείας (απόφαση 1031 της 15ης Δεκεμβρίου του 1995) δημιουργώντας το πλαίσιο για την έναρξη δραστηριοτήτων πολλών διεθνών οργανισμών. Οι ειρηνευτικές δυνάμεις του ΟΗΕ (UNPROFOR) αντικαταστάθηκαν από δύναμη του ΝΑΤΟ, γνωστή ως δύναμη εφαρμογής (IFOR). Η παρουσία του ΟΗΕ περιορίστηκε στην επίβλεψη των δραστηριοτήτων των αστυνομιών των βοσνιακών πλευρών, τη βελτίωση της λειτουργίας τους καθώς και τον εκδημοκρατισμό τους και την τελική ενοποίησή τους. Τα ζητήματα εκλογών, δημοκρατικών θεσμών και ανθρωπίνων δικαιωμάτων ανατέθηκαν στον ΟΑΣΕ και θέματα προσφύγων και ανθρωπιστικής βοήθειας στην UNHCR.     

 Γενικά πάντως, έχει παρατηρηθεί ότι έχει δημιουργηθεί μια δυναμική, η οποία στηρίζεται στο τρίπτυχο της πολιτικής ισχύος: εξουσία επί της κοινής γνώμης (εθνικής ή διεθνούς), οικονομική ισχύς και στρατιωτική ισχύς. Οι δυο πρώτοι στόχοι επετεύχθησαν με τον οικονομικό αποκλεισμό της Σερβίας επειδή ξεκίνησε τον πόλεμο. Όμως πρέπει να σημειωθεί ότι κυρίως η εξωτερική επέμβαση ήταν αυτή που οδήγησε στην λύση, έστω και μερική του προβλήματος. Δηλαδή, οι Σέρβοι έχασαν μεγάλο μέρος των εδαφών που κατέλαβαν κατά τη διάρκεια του πολέμου, αλλά διατήρησαν με την Συμφωνία του Dayton περισσότερα εδάφη και από αυτά που ζητούσαν πριν τον πόλεμο για να μην πάρουν τα όπλα, και πολύ περισσότερα απ’ όσα τους προσέφερε το σχέδιο Βανς – Όουεν. Συγκεκριμένα οι Σέρβοι αποτελούσαν, όπως προαναφέρθηκε το 32% του πληθυσμού της Βοσνίας και διεκδικούσαν καθεστώς προχωρημένης αυτοδιοίκησης στο 45% επί των εδαφών στις διαπραγματεύσεις πριν τον πόλεμο. Το σχέδιο των Βανς και Όουεν όριζε το 40-42%  της επικράτειας χωρίς εδαφική συνέχεια. Στο Dayton όμως κέρδισαν το 49% της συνολικής επικράτειας με εδαφική συνέχεια και με χωριστή εσωτερική δομή, διοίκηση και στρατό.

     Επιπλέον η παρουσία των νατοϊκών δυνάμεων στην περιοχή δεν έφερε τα επιθυμητά αποτελέσματα. Σε καμιά από τις τρεις κοινότητες δεν κατάφεραν οι δυτικοί να επιβάλουν τους δικούς τους ανθρώπους, ούτε να επιτύχουν κλίμα συναδέλφωσης μεταξύ τους. Ο πόλεμος άφησε πίσω του πολλές καταστροφές, ανυπολόγιστο κόστος υλικών και ηθικών ζημιών και σημάδεψε τους ανθρώπους για αρκετό καιρό. Ουσιαστικά αυτό που επετεύχθη είναι μια «παρατετάμενη εκεχειρία» μεταξύ τριών λαών εξουθενωμένων από τον εμφύλιο, χωρίς όμως να καταφέρουν να επιβάλουν την ειρηνική συνύπαρξη και ανάμειξή τους.

     Εν κατακλείδι παρατηρείται ότι στο όλο εγχείρημα υπήρξαν δύο σημαντικές αντιφάσεις που επικουρικά συνέβαλλαν στην έναρξη του πολέμου. Πρώτον, το 1991 όταν ξεκίνησαν οι αποσχιστικές κινήσεις των γιουγκοσλαβικών δημοκρατιών οι δυτικοί αναγνώρισαν τις κινήσεις αυτές με το επιχείρημα ότι «δεν είναι δυνατό να υποχρεωθούν κάποιοι λαοί να ζήσουν μαζί, όταν θέλουν να ζήσουν χώρια, δεν μπορούμε να τους το επιβάλουμε με το ζόρι». Η Συνθήκη των Παρισίων προέβλεπε ότι, μια περιοχή μπορεί να αποσχιστεί αρκεί να συντρέχουν κάποιες προϋποθέσεις. Οι προϋποθέσεις όριζαν να μην γίνει η απόσχιση μονομερώς, να μην γίνει με χρήση βίας και να έχουν προηγηθεί συζητήσεις και συμφωνία για μια σειρά κρίσιμων θεμάτων. Στις περιπτώσεις των δημοκρατιών της Σλοβενίας και της Κροατίας δεν ελήφθησαν υπόψη τα κριτήρια της Συνθήκης. Η πρώτη αντίφαση λοιπόν ήταν η επέμβαση του ΝΑΤΟ που έγινε στα πλαίσια της διεθνούς νομιμότητας αλλά υπέρ αυτών που την παραβίαζαν. Δεύτερον, στην περίπτωση της Βοσνίας ήθελαν να κάνουν αυτό ακριβώς που αποκήρυξαν, να υποχρεώσουν κάποιους λαούς που ήθελαν να ζήσουν χωριστά να ζήσουν με το ζόρι μαζί επεμβαίνοντας στην απόσχιση που προσπάθησαν να πραγματοποιήσουν οι Σερβοβόσνιοι και στο πραξικόπημα που έκαναν για τον σκοπό αυτό, ενώ στην Σλοβενία και στην Κροατία στήριξαν παρόμοια περίπτωση. Εδώ, λόγω αυτής της επιλεκτικής μεταχείρισης των μεγάλων δυνάμεων προς κάποιες από τις νέες δημοκρατίες δημιουργούνται ερωτήματα για τον ρόλο των δυνάμεων στα Βαλκάνια και για τον ρόλο των νέων δημοκρατιών. Επίσης τίθεται το ερώτημα για ποιον λόγο δεν υπήρξε παρέμβαση να παραμείνουν όλες οι δημοκρατίες ενωμένες στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γιουγκοσλαβίας και υπήρξε παρέμβαση μόνον στην περίπτωση της Βοσνίας;

Η κρίση του Κοσσυφοπεδίου

      Το Κοσσυφοπέδιο βρίσκεται εντός των ορίων της Γιουγκοσλαβίας. Είναι μια περιοχή που περιλαμβάνει Σέρβους, Αλβανούς αλλά και άλλες μειονότητες μικρότερης πληθυσμιακής δυνατότητας. Στην περιοχή αυτή υπάρχει μεγάλη παρουσία των Αλβανών, οι οποίοι πολλές φορές έχουν εκφράσει την πρόθεση να ενωθούν με την Αλβανία όπως και οι Αλβανοί των άλλων βαλκανικών περιοχών, π.χ. της Ελλάδας και να δημιουργήσουν τη Μεγάλη Αλβανία. Στην προσπάθειά τους αυτή οι Αλβανόφωνοι του Κοσσυφοπεδίου προχώρησαν σε εξεγέρσεις κατά καιρούς που ζητούσαν ανεξαρτησία.

     Το πρόβλημα του Κοσσυφοπεδίου δεν γίνεται να εξεταστεί από μια μόνο οπτική γωνία. Στοιχεία που προκαλούν την σύγκρουση είναι η εθνική του σύνθεση, ένα πραγματικά ιδιότυπο χαρακτηριστικό, υπάρχει ο ρόλος της θρησκείας που έχει σημαντικό αντίκτυπο στη δομή της κοινωνικής πλειοψηφίας, και φυσικά η οικονομική υπανάπτυξη της περιοχής σε σχέση με τις υπόλοιπες περιοχές και η ανάγκη της ομοσπονδιακής ενίσχυσης, και τελικά η αλληλεπίδραση μεταξύ αυτής της κάποτε αυτόνομης περιοχής και του ομοσπονδιακού κράτους.    

     Τον χειμώνα του 1988-1989 έγινε εξέγερση στο Κοσσυφοπέδιο. Διαδηλώσεις, απεργίες, συγκρούσεις με την σερβική διοίκηση κατέληξαν σε περισσότερα από 135 θύματα. Το Κοσσυφοπέδιο με πληθυσμό 2 εκατ. κατοίκους από τους οποίους το 13.2% είναι Σέρβοι, έγινε πεδίο διεκδίκησης των αιτημάτων των αλβανοφώνων. Οι συγκρούσεις αυτές έχουν σαν αποτέλεσμα την άρση της αυτονομίας της περιοχής και τον έλεγχο από τις Σερβικές αρχές που ανέλαβαν τον πλήρη διοικητικό έλεγχο του Κοσσόβου.

     Τον Σεπτέμβριο του 1991 οι Κοσσοβάροι διενεργούν δημοψήφισμα και κηρύσσουν την ανεξαρτησία του Κοσσυφοπεδίου. Το Βελιγράδι ανακοίνωσε ότι το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος δεν επηρεάζει το νομικό καθεστώς σε αυτή την περιοχή που ανήκει στην σερβική δικαιοδοσία. Τον Μάιο του 1992 οι Κοσσοβάροι εκλέγουν πρόεδρο τον Ιμπραήμ Ρουγκόβα. Η σερβική κυβέρνηση κήρυξε τις εκλογές παράνομες και μη έγκυρες και κάλεσε τους αλβανόφωνους σε διάλογο, ο οποίος απερρίφθη. Οι Κοσσοβάροι αξιώνουν άλλοτε την επαναφορά της αυτονομίας, άλλοτε την αυτοδιάθεση, την ανεξαρτησία, ακόμη και τη μετατροπή της επαρχίας σε προτεκτοράτο των Ηνωμένων Εθνών, και αρκετά συχνά απειλούν με δυναμική επέμβαση των Τιράνων.

     Το Βελιγράδι που υπέστη τριπλό εμπάργκο λόγω του πολέμου στη Βοσνία, και διεθνή απομόνωση που περιλαμβάνει και έξοδο από τον ΟΗΕ κινήθηκε με μετριοπάθεια σε προσπάθεια διαλόγου με τους Κοσσοβάρους για ενδεχόμενη επαναφορά της αυτονομίας. Η κίνηση αυτή έγινε εξαιτίας πιέσεων διεθνών και εσωτερικών. Το πρόβλημα όμως έγκειται κυρίως στα κενά που αφήνει η Συμφωνία του Dayton καθώς δεν αναφέρεται στο θέμα του Κοσσόβου δίνοντας έτσι περιθώρια αντίδρασης των σκληροπυρηνικών Αλβανοφώνων οι οποίοι δημιούργησαν τον Απελευθερωτικό Στρατό του Κοσσόβου (UCK).  Ο Απελευθερωτικός Στρατός του Κοσσόβου ευθύνεται για σφαγές και αιματηρά επεισόδια Σέρβων, τα οποία πιθανώς προκλήθηκαν ως αντίποινα στις επιχειρήσεις των σερβικών δυνάμεων.

     Βέβαια έγιναν προσπάθειες για τερματισμό των επεισοδίων και  των αποσχιστικών τάσεων καθώς το Βελιγράδι δέχτηκε σαν συνομιλητή του τον Ρουγκόβα. Μεταξύ Ρουγκόβα και Μιλόσεβιτς υπογράφηκε στις 2 Σεπτεμβρίου του 1996 συμφωνία για τον τερματισμό της αποχής των Αλβανοφώνων από τα σχολεία της επαρχίας. Επίσης με το «Μνημόνιο Αμοιβαίας Συμφωνίας» οι δύο ηγέτες αναγνώριζαν, έστω και ανεπίσημα, ο ένας την εξουσία του άλλου. Παρ’ όλα αυτά όμως οι Αλβανόφωνοι δεν φοίτησαν στα σχολεία γιατί απαιτούσαν την εισαγωγή της αλβανικής γλώσσας. Οι κανόνες του μνημονίου δεν εφαρμόστηκαν και το αποτέλεσμα ήταν βία. Διεκδικούσαν πλέον πλήρη ανεξαρτησία και ουσιαστικά τη δημιουργία κρατιδίου που θα ενωνόταν με την Αλβανία. Φυσικά η Σερβία δεν είχε σκοπό να αφήσει αυτή την περιοχή να αποκοπεί από το σερβικό κράτος και να το συρρικνώσει. Ξεκίνησαν λοιπόν πολεμικές επιχειρήσεις έναντι των Κοσσοβάρων του UCK, οι οποίοι θεωρήθηκαν από την σερβική κυβέρνηση ως τρομοκράτες. Οι πολεμικές αυτές επιχειρήσεις προκάλεσαν την επέμβαση των νατοϊκών δυνάμεων υπέρ των Αλβανοφώνων.    

 Ο Πρόεδρος Κλίντον προέβαλλε τρεις λόγους για αυτή τη νατοϊκή επέμβαση σε βάρος της Γιουγκοσλαβίας. Αρχικά, είπε πως θέλησε να επιβεβαιώσει την σοβαρότητα των σκοπών του ΝΑΤΟ (σαν να αποζητούσε το ΝΑΤΟ την αυτοεπιβεβαίωση). Ο δεύτερος λόγος ήταν η προσπάθειά του να προστατέψει τους κατοίκους της περιοχής από τις σερβικές δυνάμεις που είχαν ξεκινήσει πολεμικές επιχειρήσεις στην περιοχή. Ο τελευταίος λόγος ήταν η αποτροπή της αποσταθεροποίησης, η οποία θα επροκαλείτο από τις επιχειρήσεις των σερβικών δυνάμεων σε περίπτωση που οι τελευταίες εκδιώκοντας τους αλβανόφωνους θα προκαλούσαν τη δυναμική επέμβαση της Αλβανίας για την προστασία των ομογενών της αλλά και των Σκοπίων τα οποία περιλαμβάνουν μεγάλη αλβανική μειονότητα. Αυτές οι επεμβάσεις θα οδηγούσαν σε μια αποσταθεροποίηση και έναν πόλεμο ανεξέλεγκτο που ίσως έπληγε και τα ελληνικά συμφέροντα στην περιοχή. Οι λόγοι όμως που προέβαλλε ο Κλίντον δεν επιβεβαιώθηκαν και στην πράξη καθώς στην πορεία των βομβαρδισμών οι θέσεις που επλήγησαν ήταν αυτές των στρατιωτών του Απελευθερωτικού Στρατού από λάθη των νατοϊκών δυνάμεων καθώς και πολλοί άμαχοι. Όσο για την αποσταθεροποίηση που προσπάθησαν να αποτρέψουν, ουσιαστικά την δημιούργησαν οι βομβαρδισμοί αφού ακόμη και τα Σκόπια βρίσκονταν σε κατάσταση πολέμου αλλά αποσταθεροποίηση δημιουργήθηκε κυρίως, μετά τον πόλεμο. Αυτό διότι ενισχύθηκαν οι αλυτρωτικές τάσεις των αλβανοφώνων για ένωση με την Αλβανία και με την ελπίδα για περαιτέρω στήριξη από τους δυτικούς. Ο UCK συνέχισε να χτυπά σερβικούς στόχους ακόμη και μετά τον τερματισμό των βομβαρδισμών και ήταν έτοιμος να χτυπήσει και την FYROM μόλις και ο τελευταίος σέρβος φύγει από το Κόσσοβο.

     Η «ανθρωπιστική παρέμβαση» ουσιαστικά πήρε το μέρος ενός εκ των δύο αλυτρωτικών τάσεων χωρίς δυστυχώς να αντιπαραβάλλει στον πόλεμο μια εναλλακτική λύση που θα προσπαθούσε να συμβιβάσει και τις δύο αντιμαχόμενες πλευρές. Το αποτέλεσμα των βομβαρδισμών θα φανεί στο μέλλον, αλλά το σίγουρο είναι ότι το Κόσσοβο θα αποτελέσει εστία ανάφλεξης και αστάθειας στην περιοχή των Βαλκανίων.

     Στις 30 Ιουλίου του 1999 συναντήθηκαν σαράντα ηγέτες στο Σαράγιεβο για να ορίσουν το Σύμφωνο Σταθερότητας. Το Σύμφωνο αυτό λίγα και ουσιαστικά τα περισσότερα έμειναν υποσχέσεις. Τα ποσά για την ανασυγκρότηση της βομβαρδισμένης περιοχής δεν επιδόθηκαν αμέσως στην Γιουγκοσλαβία διότι τέθηκε ως προϋπόθεση η παράδοση του Μιλόσεβιτς. Αντίθετα στο Κόσσοβο επιδόθηκαν τα ποσά που αντιστοιχούσαν. Αυτή η κίνηση δημιούργησε αίγλη στον Απελευθερωτικό Στρατό καθώς κέρδισε αυτό που διεκδικούσε, την ανεξαρτησία της περιοχής. Η αύξηση του γοήτρου του UCK μείωσε το γόητρο των δυτικών καθώς και της Σερβίας και αφήνει το περιθώριο μελλοντικών παρόμοιων καταστάσεων σε βάρος των Σκοπίων ή ακόμη και της Ελλάδας. Το σίγουρο πάντως είναι ότι δόθηκε πλέον ευρύ πεδίο παρεμβάσεων σε μια ευαίσθητη περιοχή της Ευρώπης στις μεγάλες δυνάμεις αλλά και στις περιφερειακές δυνάμεις για να ικανοποιήσουν τα συμφέροντά τους. Τέλος πρέπει να σημειωθεί ότι η ασάφεια των συνόρων μεταξύ Κοσσόβου-Αλβανίας και η δημιουργία ενός συνεχούς αλβανικού χώρου, η νίκη και ανεξαρτητοποίηση μιας μειονότητας μέσα στα όρια ενός εθνικού κράτους, η παρέμβαση των μεγάλων δυνάμεων για την προστασία των μειονοτήτων που δίνει άλλο βάρος και κύρος στον αγώνα τους για ανεξαρτησία αλλά και η προσφορά περιφερειακών δυνάμεων για προστασία των μειονοτήτων των γειτόνων (π.χ. Αλβανία για Κοσσοβάρους και αλβανόφωνους των Σκοπίων, Τουρκία για μουσουλμάνους δυτικής Θράκης) οδηγούν σε επανάληψη ιστορικών γεγονότων της περιόδου παρακμής της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και σε ευρύτερες ανακατατάξεις στα Βαλκάνια και θεαματικές αλλαγές συνόρων.  

Συγκριτική ανάλυση των δύο κρίσεων

αναφορικά με τη θέση

που τήρησε η Ελλάδα    

     Η Ελλάδα σαν χώρα βαλκανική και στην προσπάθειά της να διατηρήσει την σταθερότητα και να αναδειχθεί όσο μπορούσε σε περιφερειακή δύναμη προσπάθησε να έχει πρωτοπόρα συμμετοχή στην γιουγκοσλαβική κρίση. Προσπάθησε να παίξει σημαντικό ρόλο ώστε να αποκτήσει το γόητρο και το κύρος που χρειάζεται στο διεθνές επίπεδο. Οι προσπάθειες μεσολάβησης έγιναν και στο βοσνιακό πρόβλημα και στην κρίση του Κοσσυφοπεδίου. Θέση δεν πήρε μόνο η επίσημη ελληνική ηγεσία αλλά και οι απλοί πολίτες από ενδιαφέρον για δύο σοβαρά προβλήματα που εξελίσσονταν στη γειτονιά μας.

     Γενικά μέσα στην ιστορική εξέλιξη των σχέσεων της Ελλάδας και της Σερβίας υπάρχει μια φιλοσερβική ροπή της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής. Η φιλοσερβική αυτή ροπή αποτελεί μετά το «μακεδονικό» θέμα της διένεξης με τα Σκόπια, το δεύτερο σημαντικό θέμα λόγω του οποίου η Ελλάδα έστω και μερικώς λοξοδρόμησε από την επίσημη ευρωπαϊκή γραμμή.

     Στην πρώτη περίοδο της ευρωπαϊκής πολιτικής όταν η ΕΕ έμμενε στην θέση ότι η Γιουγκοσλαβία δεν πρέπει να διασπαστεί και πρέπει να διατηρήσει την ακεραιότητά της η ελληνική εξωτερική πολιτική δεν συναντούσε κάποια άποψη διαφορετική που να την αναγκάζει να διαφοροποιηθεί από την επίσημη ευρωπαϊκή πολιτική. Διεκδικούσε βέβαια η Ελλάδα μια θέση μεσολαβητή λόγω των καλών παραδοσιακών σχέσεων με την Σερβία ανάμεσα στην τελευταία και τους αρνητές της όμως η κοινοτική πολιτική ήταν κοινή. Η κοινή πολιτική δεν έφερνε σε αντίθεση τα κίνητρα. Από την στιγμή όμως που η ΕΕ αποφάσισε να αποδεχθεί την διάλυση της Γιουγκοσλαβίας η Ελλάδα άρχισε να ακροβατεί στο πλαίσιο δύο πολιτικών διαμετρικά αντίθετων μεταξύ τους και να κινηθεί συμβιβαστικά χωρίς να δυσαρεστήσει κανέναν. Δηλαδή και προς την κατεύθυνση της Σερβίας και προς την κατεύθυνση των κοινοτικών χωρών.

     Ως προς την κατεύθυνση της κοινοτικής τακτικής η Ελλάδα βρέθηκε σε δυσχερή θέση αφού απέμεινε η μόνη χώρα που εξέφραζε φιλοσερβικές απόψεις. Η θέση της ήταν πολύ δύσκολη γιατί ακόμη και εξωκοινοτικές χώρες ήταν υπέρ της διάλυσης της Γιουγκοσλαβίας (π.χ ΗΠΑ) καταδικάζοντας παράλληλα την Σερβία και για άλλα θέματα αλλά και για τη βοσνιακή κρίση. Στο βοσνιακό πρόβλημα η Σερβία κατηγορήθηκε ότι καθοδηγούσε και υπέθαλπε σερβικές αποσχιστκές τάσεις γι’ αυτό και της επιβλήθηκαν κυρώσεις από την Κοινότητα και από τον ΟΗΕ. Η Ελλάδα στη δύσκολη αυτή στιγμή ακολουθεί διφορούμενη πολιτική. Προτείνει την παρέμβασή της, τις καλές υπηρεσίες της για να βελτιώσει την κατάσταση επικαλούμενη πάντα τις παραδοσιακά καλές σχέσεις της με την Σερβία. Δεν πρόβαλλε όμως αντιρρήσεις στις κρίσιμες αποφάσεις που άμεσα ή έμμεσα την καταδικάζουν.

     Ως προς την κατεύθυνση της σερβικής τακτικής η Ελλάδα διατήρησε τις σχέσεις της με την Σερβία και επεδίωξε επαφές, υψηλού επιπέδου μαζί της. Την ίδια περίοδο επιδιώχθηκε δημιουργία άξονα Αθήνας – Σόφιας – Βελιγραδίου και προετοιμάστηκε τριμερής συνάντηση στην Αθήνα γι’ αυτόν τον σκοπό. Μια συνάντηση που τελικά δεν έγινε λόγω των σοβαρών αντιρρήσεων των ευρωπαϊκών κρατών και της δεύτερης αξιολόγησης του θέματος από την Βουλγαρία. Πάντως η φιλοσερβική ροπή της ελληνικής πολιτικής παραμένει ασχέτως αν απέτυχε η προσπάθεια τριμερούς άξονα συνεργασίας. Η Ελλάδα προσπάθησε να στηρίξει την Σερβία προωθώντας και τα δικά της συμφέροντα στην περιοχή. Ήλπιζε σε στήριξη της Σερβίας στο θέμα των Σκοπίων, ήλπιζε επίσης στη δημιουργία ενός άξονα όπου η Σερβία θα στήριζε τα ελληνικά συμφέροντα στις διαμάχες της Ελλάδας με την Βουλγαρία αλλά και στην δημιουργία του ορθόδοξου τόξου ανάμεσα τους ως αντίβαρο στο μουσουλμανικό τόξο που προωθούσε η Τουρκία. Η ελληνική θέση υποστήριζε ότι η συνεργασία των δύο χωρών και η ανάδειξή τους σε περιφερειακές δυνάμεις στα Βαλκάνια θα δημιουργούσε σταθερότητα και ανάπτυξη. Αν και στις 16 Δεκεμβρίου του 1991 η Ευρωπαϊκή Κοινότητα εξέφρασε κοινή γραμμή εναντίον της Σερβίας η Ελλάδα χωρίς βραχυπρόθεσμα αλλά μακροπρόθεσμα και μονομερή οφέλη συνέχισε την υποστήριξη στην Σερβία. Μια υποστήριξη που στηρίχθηκε κυρίως στην ηθική του καλού και του κακού, εντελώς έξω από το σκεπτικό των διεθνών σχέσεων, διότι ενώ η ευρωπαϊκή πολιτική είναι κοινή και κανένας δεν αντιδρά, η Ελλάδα αντιδρά δημιουργώντας την αίσθηση έλλειψης συνοχής στο εσωτερικό της Ένωσης. Με αυτόν τον τρόπο επετεύχθη η επιβράβευση της κοινής γνώμης και στην Ελλάδα μα και αλλού αλλά σε επίπεδο εξωτερικής πολιτικής δεν υπήρξαν θετικά αποτελέσματα και η Ελλάδα φάνηκε ως «το κακό παιδί».

     Στηριζόμενη, η Ελλάδα σ’ αυτό το κριτήριο της ηθικής προσπάθησε να παίξει μέσω διμερών επαφών με την Σερβία κυρίως αλλά και με άλλες βαλκανικές χώρες πρωταγωνιστικό ρόλο στην περιοχή. Η Σερβία δεν είναι η μόνη υπεύθυνη, σύμφωνα και με την Ελλάδα, για όλα τα πεπραγμένα στην περιοχή και άρα δεν είναι η μόνη χώρα που πρέπει να απολογηθεί.

     Η πολιτική που ασκήθηκε από την ελληνική πλευρά στη βοσνιακή κρίση ήταν κατά κάποιον τρόπο μετριοπαθής, συγκριτικά με την πολιτική που ασκήθηκε στον πόλεμο του Κοσσόβου. Στον πόλεμο του Κοσσόβου ήταν μετριοπαθής και διφορούμενη. Μετριοπαθής γιατί από τη μια πλευρά στο διπλωματικό επίπεδο έγιναν προσπάθειες μεσολάβησης και διφορούμενη γιατί ενώ γίνονταν διπλωματικές προσπάθειες παράλληλα παραχωρούνταν οι νατοϊκές βάσεις στους Αμερικανούς καθώς και ελληνικό έδαφος για τη διέλευση των στρατευμάτων τους. Πιο συγκεκριμένα η ελληνική πλευρά έκανε προτάσεις για την ειρηνική επίλυση του προβλήματος όχι μόνο δια μέσου της κυβέρνησης αλλά και δια μέσου μη κυβερνητικών οργανισμών και άλλων φορέων που ασχολήθηκαν με το πρόβλημα.

     Ένας μη κυβερνητικός οργανισμός που εξέτασε αναλυτικά την κατάσταση είναι το ΕΛΙΑΜΕΠ. Το 1996 οι προτάσεις που αναφέρθηκαν συμπερασματικά κατέληγαν σε κάποιες σταθερές που έπρεπε να διατηρηθούν. Η εδαφική ακεραιότητα της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γιουγκοσλαβίας και οι συνταγματικές ρυθμίσεις για τις περιοχές διαμάχης (Κοσσυφοπέδιο, Βοϊβοδίνα) πρέπει να είναι δεδομένες καταστάσεις όπως επίσης και το ότι η αλβανική μειονότητα αποτελεί συστατικό μέρος της Γιουγκοσλαβίας και πρέπει να λαμβάνεται υπόψη. Επίσης η διεθνής κοινότητα πρέπει να λάβει σοβαρά υπόψη τις δύο προηγούμενες προϋποθέσεις και να δοθούν διεθνείς εγγυήσεις για την ακεραιότητα της ΟΔΓ και για την απαγόρευση της ανεξαρτησίας και της ένωσης του με άλλη χώρα. Τέλος πρέπει να αποσυρθούν όλες οι στρατιωτικές μονάδες προς τα σύνορα και οι παραστρατιωτικές μονάδες να διαλυθούν. Μέσα στο 1996 έγινε και άλλη πρόταση από το ΕΛΙΑΜΕΠ και άλλες δύο το 1999. Ανάλογα με την εξέλιξη των γεγονότων γινόντουσαν και οι ανάλογες προτάσεις.

     Η ελληνική κυβέρνηση αναγκάστηκε αυτή τη φορά να μην κινηθεί με το κριτήριο της ηθικής όπως έπραξε στην βοσνιακή κρίση και δεν επανέλαβε τους κακούς χειρισμούς του παρελθόντος. Το σκεπτικό με το οποίο έπραξε ήταν ο σεβασμός στην πραγματοποίηση τριών αρχών. Οι αρχές αυτές αφορούν το απαραβίαστο των διεθνών συνόρων, τη δημιουργία και σταθεροποίηση των δημοκρατικών θεσμών και τη συνολική και έμπρακτη προστασία των δικαιωμάτων του ανθρώπου. Στην περίπτωση της Βοσνίας υπήρξε στήριξη κυρίως ηθική όπως ειπώθηκε πριν αλλά εμπράκτως δεν έγινε τίποτα. Η ελληνική πλευρά διατυμπάνιζε ότι στηρίζει τις σερβικές θέσεις δυσαρεστώντας την ΕΕ και τις ΗΠΑ που είχαν αντίθετη άποψη και το διατυμπάνιζε χωρίς να έχει τη δυνατότητα να πείσει ή να επιβάλλει την θέση της. Στην περίπτωση του Κοσσόβου η ελληνική πλευρά δεν πήρε επίσημα θέση υπέρ των Σέρβων και γι’ αυτό άλλωστε κατηγορήθηκε από την ελληνική κοινή γνώμη. Όμως συγκριτικά ίσως και να ήταν η καλύτερη για τα ελληνικά συμφέροντα τακτική αφού δεν δυσαρεστήθηκε κανένας από τους εταίρους μας στο ΝΑΤΟ ή στην ΕΕ. Η πολιτική ανθρωπισμού ασκήθηκε και πάλι χωρίς αποτέλεσμα,(τουλάχιστον ασκήθηκε) από τους πολίτες. Πολιτικά κόμματα, μη κυβερνητικές οργανώσεις, ΜΜΕ, ακόμη και αθλητές Σέρβοι που εργάζονταν στην Ελλάδα και άλλοι αθλητικοί φορείς και καλλιτέχνες συμπαραστάθηκαν όσο μπορούσαν στον σερβικό λαό που υπέφερε από τους βομβαρδισμούς με διαδηλώσεις, συναυλίες, συγκεντρώσεις και κάθε είδους διαμαρτυρίες. Η διαφορά βέβαια στην Ελλάδα της εποχής της βοσνιακής κρίσης και στην Ελλάδα της κρίσης του Κοσσόβου ήταν ότι στη βοσνιακή κρίση η Ελλάδα δεν είχε μια συγκεκριμένη στρατηγική αφού δεν είχε τύχει παρόμοιο γεγονός στο παρελθόν. Εξάλλου η Ελλάδα είχε δεχτεί ισχυρότατες πιέσεις από το ΝΑΤΟ για να παραχωρήσει έδαφος και βάσεις στις συμμαχικές δυνάμεις και τις παραχώρησε. Στην κρίση του Κοσσυφοπεδίου η Ελλάδα δεν είχε συμφέρον να επέμβει υπέρ των Σέρβων γιατί έχει και αυτή αλβανική μειονότητα αναπτυγμένη στην επικράτειά της καθώς και μουσουλμανική μειονότητα. Αν λοιπόν κάποιοι ή κάποιες δυνάμεις επιθυμούσαν αντίποινα στη χώρα μας ή μια γενικότερη αποσταθεροποίηση στην περιοχή με μικρά κράτη προτεκτοράτα θα μπορούσαν να προκαλέσουν τις μειονότητες σε αλυτρωτικές τάσεις και σε ένωση με άλλα κράτη. Στην περίπτωση του βοσνιακού η Ελλάδα είχε συμφέρον παρέμβασης αλλά και αν παρέμβαινε θα γινόταν μέσα στα πλαίσια της ΕΕ, δηλαδή με την κάλυψη των Ευρωπαίων εταίρων της. Στην κρίση του Κοσσυφοπεδίου η ΕΕ δεν είχε τη δύναμη να παρέμβει (έτσι και η Ελλάδα) και απλά προσδέθηκε στο άρμα του ΝΑΤΟ και κατ’ επέκταση των ΗΠΑ. Ουσιαστικά ήταν βοηθός των ΗΠΑ στη δεύτερη περίπτωση ενώ στην πρώτη είχε ξεκάθαρη θέση.

     Στη βοσνιακή κρίση δεν υπήρχε αλβανική μειονότητα που θιγόταν άμεσα, ενώ στην κρίση του Κοσσόβου αν η Ελλάδα παρέμβαινε στο πλευρό των Σέρβων και ουσιαστικά εναντίον των αλβανοφώνων οι Αλβανοί στην Ελλάδα θα ξεσηκώνονταν εναντίον της ελληνικής πρωτοβουλίας. Στην περίπτωση της Βοσνίας δεν υπήρξε παρόμοιο πρόβλημα.

     Γενικότερα πάντως η Ελλάδα και στις δύο κρίσεις ήθελε να επέμβει αλλά δεν μπορούσε. Καλώς ή κακώς στη βοσνιακή κρίση τήρησε μια μετριοπαθή στάση με κάποιους κακούς χειρισμούς που σαν αποτέλεσμα είχαν μόνο πιέσεις από την ΕΕ ενώ στην κρίση του Κοσσόβου τήρησε μια στάση αναμονής υπέρ των νατοϊκών δυνάμεων παραχωρώντας ό,τι διευκολύνσεις ζήτησαν οι τελευταίες. Το αντάλλαγμα πιθανόν να ήταν εμπορική και οικονομική δραστηριότητα των Ελλήνων στην ευρύτερη περιοχή και ουσιαστικά ανάδειξη της Ελλάδας τοπική δύναμη οικονομική, στρατιωτική και πολιτική. Πάντως το κέρδος ήταν η επιτυχία στο να μην διαταραχθούν οι σχέσεις με τους συμμάχους σε ΝΑΤΟ και ΕΕ.     

ΟΙ ΛΕΓΟΜΕΝΟΙ “ΑΝΤΙΕΞΟΥΣΙΑΣΤΕΣ”,”ΑΝΤΙΡΑΤΣΙΣΤΕΣ” ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΖΟΥΝ ΓΙΑ ΤΟ ΣΑΒΒΑΤΟ 23/02/2008 ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΜΕ ΚΥΡΙΟ ΘΕΜΑ ΤΙΣ “ΚΡΑΤΙΚΕΣ-ΠΑΡΑΚΡΑΤΙΚΕΣ ΕΠΙΘΕΣΕΙΣ”.

ΠΡΟΦΑΝΩΣ  ΔΕΝ ΑΚΟΥΣΑΝ ΟΥΤΕ ΠΗΡΑΝ ΜΥΡΩΔΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΣΟΒΟ ΚΑΙ ΤΗΝ FYROM.

ΤΟ ΜΕΓΑΛΟ ΤΟΥΣ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΕΙΝΑΙ Η ΚΡΑΤΙΚΗ ΒΙΑ ΕΝΑΝΤΙΟΝ ΤΩΝ “ΜΕΤΑΝΑΣΤΩΝ” .

ΟΜΩΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ ΠΟΥ ΚΑΛΟΥΝ ΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ΓΙΑ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΣΤΗΝ “ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ” ΤΟΥΣ ΟΥΤΕ ΛΙΓΟ ΟΥΤΕ ΠΟΛΥ ΜΕΜΦΟΝΤΑΙ ΚΑΙ ΚΑΤΗΓΟΡΟΥΝ ΤΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΛΑΟ ΓΙΑ ΤΑ ΠΑΤΡΙΩΤΙΚΑ ΚΑΙ ΕΘΝΙΚΑ ΤΟΥ ΑΙΣΘΗΜΑΤΑ.

ΘΕΛΟΥΝ ΕΝΑ ΛΑΟ ΕΥΝΟΥΧΙΣΜΕΝΟ,ΣΤΕΡΗΜΕΝΟ ΑΠΟ ΠΑΤΡΙΩΤΙΚΗ ΣΥΝΕΙΔΗΣΗ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΤΗ ΤΩΝ “ΜΕΤΑΝΑΣΤΩΝ” ΚΑΙ ΤΩΝ ΟΡΓΑΝΩΝ ΤΟΥΣ.

ΤΟ ΠΡΟΣΧΗΜΑ ΕΙΝΑΙ ΓΝΩΣΤΟ:ΓΙΑ ΟΛΑ ΦΤΑΙΕΙ Η ΦΑΣΙΣΤΙΚΗ “ΧΡΥΣΗ ΑΥΓΗ”

ΤΟ ΠΑΙΓΝΙΔΙ ΕΙΝΑΙ ΓΝΩΣΤΟ:ΣΤΡΕΦΟΥΜΕ ΤΗΝ ΠΡΟΣΟΧΗ ΤΟΥ ΛΑΟΥ ΣΕ ΑΛΛΑ ΠΡΑΓΜΑΤΑ ΓΙΑ ΝΑ ΜΗΝ ΑΣΧΟΛΕΙΤΑΙ ΜΕ ΤΑ ΘΕΜΑΤΑ ΠΟΥ ΤΟΝ ΑΦΟΡΟΥΝ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΑ.

ΣΗΜΕΙΩΣΑΤΕ ΟΤΙ Η ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΤΟΥΣ ΑΥΤΗ ΓΙΝΕΤΑΙ ΤΗΝ ΙΔΙΑ ΜΕΡΑ ΠΟΥ ΤΟ ΚΚΕ ΚΑΙ Η ΚΝΕ ΕΧΟΥΝ ΕΞΑΓΓΕΙΛΕΙ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΓΙΑ ΣΥΜΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΣΤΗΝ ΣΕΡΒΙΑ.

ΠΟΣΟ ΤΥΧΑΙΟ ΕΙΝΑΙ???

ΟΠΩΣ ΚΑΙ ΑΠΟ ΤΙΣ ΜΟΜΦΕΣ ΠΟΥ ΡΙΧΝΟΥΝ ΣΤΑ ΚΟΜΜΑΤΑ ΑΠΟΥΣΙΑΖΕΙ ΤΟ ΚΟΜΜΑ”ΣΥΡΙΖΑ”.

ΑΛΛΟ ΤΥΧΑΙΟ ΓΕΓΟΝΟΣ….

ΓΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΤΟ ΑΛΗΘΕΣ ΠΑΡΑΘΕΤΟΥΜΕ ΤΗΝ ΣΧΕΤΙΚΗ ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ